જ્ઞાન (ઇલ્મ) નો કદરૂપો આશિક
સાચું નામ અમ્ર બિન મહબૂબ હતું, ૧૬૦ હિજરીમાં જન્મ્યા હતા અને 'જાહિઝ' ના ખિતાબથી પ્રખ્યાત થયા. અરબીમાં જાહિઝ તેને કહેવાય છે જેની આંખોના ડોળા બહારની તરફ ઉપસેલા હોય. શરૂઆતમાં તેઓ આ ખિતાબને નાપસંદ કરતા હતા, પરંતુ ધીમે-ધીમે તેઓ શાંત થઈ ગયા. ભાગ્યે જ કોઈના ચહેરા અને દેખાવની આ રીતે મજાક ઉડાવવામાં આવી હશે; કોઈએ તેમની સરખામણી શૈતાન સાથે કરી છે અને એક કવિએ તો ત્યાં સુધી કહી દીધું: "જો ભૂંડનું રૂપ ફરીથી બગાડી દેવામાં આવે, તો પણ તે જાહિઝ કરતાં ઓછો જ કદરૂપો હશે." બાદશાહ મુતવક્કિલે તેમને પોતાના બાળકોના શિક્ષક (ઉસ્તાદ) તરીકે નિયુક્ત કરવા ઈચ્છ્યું, પણ જ્યારે તેમનો ચહેરો જોયો તો ના પાડી દીધી. જો કે તેઓ મોઅતઝિલી વિચારધારા સાથે જોડાયેલા હતા, તેમ છતાં તેઓ અરબી સાહિત્યના (અદબના) ઇમામ ગણાય છે. એવું કહેવાય છે કે: "જાહિઝે જે પુસ્તક હાથમાં લીધું, તેને પૂરું વાંચ્યા વિના ક્યારેય નીચે ન મૂક્યું." તેઓ અવારનવાર પુસ્તકોની દુકાનો ભાડે રાખીને આખી આખી રાત વાંચતા રહેતા હતા. જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં તેઓ ઘણી બીમારીઓનો ભોગ બન્યા, અડધું શરીર લકવાગ્રસ્ત (મફલૂજ) થઈ ગયું. તેઓ આ જ સ્થિતિમાં વાંચવામાં વ્યસ્ત હતા કે આસપાસ પડેલા પુસ્તકો તેમના પર આવી પડ્યા, અને આ રીતે જ્ઞાનનો એ કદરૂપો આશિક પુસ્તકોના કબ્રસ્તાનમાં દફન થઈ ગયો. (અલી સિનાન)
