હિંમતની વાત છે પરંતુ હું અનુભવથી કહું છું કે ઇલ્મ-એ-દીન (ધાર્મિક જ્ઞાન) શરૂ કરતી વખતે જો અમલ કરવાનો ઈરાદો (નિયત) ન પણ હોય તો ચિંતા ન કરો, ઇલ્મ-એ-દીન એવી વસ્તુ છે જે નિયતને પણ ઠીક કરી દેશે. ઇલ્મ-એ-દીન એવી વસ્તુ છે કે એક ના એક દિવસ તે પોતાનો પ્રભાવ જરૂર દર્શાવે છે અને તે વ્યક્તિને પોતાનો બનાવી લે છે.
એક બુઝુર્ગનું કથન (કૌલ) છે, તેઓ ફરમાવે છે: "તઅલ્લમના લિ-ગૈરૂલ્લાહ ફ-અબલ ઇલ્મુ ઇલ્લા અં-યકૂના લિલ્લાહ." એટલે કે અમે જ્ઞાન (ઇલ્મ) મેળવ્યું હતું ગૈર-અલ્લાહ (અલ્લાહ સિવાય બીજા) માટે, પરંતુ જ્ઞાન પોતે જ ન માન્યું અને અલ્લાહ મિયાંનું જ થઈને રહ્યું. કહેવાનો અર્થ એ છે કે શરૂઆતમાં ઇખ્લાસ (નિષ્ઠા) ન હતો પરંતુ અંતમાં ઇખ્લાસ પેદા થઈ જ ગયો. એટલા માટે હું કહું છું કે જો અમલ કરવાની તૌફીક (શક્તિ) ન પણ હોય, તો પણ ઇલ્મ ભણતા રહો, ઇન્શાઅલ્લાહ જરૂર અમલ નસીબ થશે. હું કહું છું કે અરબીનું જ્ઞાન એવું જ્ઞાન છે જેનાથી દરેક વસ્તુને અંજીલા (સ્પષ્ટતા/પ્રકાશ) મળે છે, અખ્લાક (ચરિત્ર) પણ તેનાથી સુધરે છે. જ્યારે માણસ હંમેશા ફુકરા (સંતો) અને અહલુલ્લાહ (અલ્લાહ વાળા) ના કિસ્સા અને પરિસ્થિતિઓ વાંચશે તો ક્યાં સુધી અસર નહીં થાય?
હા! એ ખ્યાલ રાખો કે મઅસિયત (ગુનાહ) નો પણ ઈરાદો ન કરો, ગુનાહ કરવાથી જ્ઞાનનો પ્રકાશ (નૂર-એ-ઇલ્મ) મિટાઈ જાય છે. જો ઇખ્લાસ ન હોય તો પરવાહ ન કરો પરંતુ જાણીજોઈને ગુનાહ પાછળ પણ ન પડો અને બેબાક (બેપરવાહ) ન થઈ જાવ.
ઇમામ શાફઈ રહમતુલ્લાહ અલૈહે પોતાના ઉસ્તાદ પાસે પોતાની યાદશક્તિ (હાફિઝા) ની ફરિયાદ કરી, તેમણે જે જવાબ આપ્યો તેને આ રીતે નકલ ફરમાવે છે:
શકૌતુ ઇલા વકીઇન સૂઅ હિફ્ઝી # ફ-ઔસાની ઇલા તર્કિલ મઆસી
ફ-ઇન્નલ ઇલ્મ ફઝ્લુન મિન ઇલાહિન # વ-ફઝ્લુલ્લાહી લા યુઅતા લિ-આસી
એટલે કે મેં મારા ઉસ્તાદ વકીઅ પાસે નબળી યાદશક્તિની ફરિયાદ કરી, તેમણે મને નસીહત કરી કે ગુનાહો છોડી દો, કારણ કે જ્ઞાન (ઇલ્મ) અલ્લાહની કૃપા (ફઝ્લ) છે અને અલ્લાહની કૃપા ગુનેગારને નસીબ થતી નથી.
