"બોનાલુ" તહેવાર — ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને શરઈ દ્રષ્ટિકોણ

લેખક: મોહસિન એહસાન રહમાની

તેલંગાણા રાજ્ય, ખાસ કરીને હૈદરાબાદ અને સિકંદરાબાદમાં ઉજવવામાં આવતો એક પ્રખ્યાત હિન્દુ તહેવાર "બોનાલુ" છે. આ શબ્દ તેલુગુ ભાષાના "બોનમ" પરથી આવ્યો છે જેનો અર્થ થાય છે પકવાન અથવા નઝર (પ્રસાદ/મન્નત). આ તહેવારમાં મહિલાઓ પોતાની દેવી "મહાંકાલી" (કાલી માતા) ને પ્રસન્ન કરવા માટે પકવાન, ચોખા, દહીં, ખાંડ, નાળિયેર જેવી સામગ્રી માટી અથવા તાંબાના વાસણમાં સજાવીને મંદિરોમાં લઈ જાય છે.

ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ:

તેલંગાણા ઇતિહાસના સંદર્ભમાં લખવામાં આવ્યું છે કે 1869 માં હૈદરાબાદમાં એક ગંભીર રોગચાળો ફાટી નીકળ્યો હતો. સ્થાનિક લોકોએ એવી માન્યતા (અકીદો) બનાવી લીધી કે આ રોગચાળો "દેવી મહાંકાલી" ના પ્રકોપને કારણે છે. તેથી આ રોગચાળામાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે એવી મન્નત માનવામાં આવી કે જો દેવીનો ક્રોધ શાંત થશે તો પકવાન ચડાવવામાં આવશે. જ્યારે રોગચાળો સમાપ્ત થયો, ત્યારે આ પ્રથા એક તહેવાર તરીકે પ્રચલિત થઈ ગઈ. (સંદર્ભ: એ હિસ્ટ્રી ઓફ તેલંગાણા — પી.વી. પરબ્રહ્મ શાસ્ત્રી)

આ તહેવાર સામાન્ય રીતે અષાઢ મહિનામાં એટલે કે અતિશય ગરમી પછી જુલાઈના ચોમાસાની ઋતુમાં ઉજવવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે સરઘસ, ઢોલ, સ્થાનિક લોકનૃત્ય અને ધાર્મિક ગીતોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. "પોતુરાજૂ" નામનો એક યુવાન હાથમાં તલવાર અને કોરડો લઈને સરઘસનું નેતૃત્વ કરે છે.

પોતુરાજૂની ભૂમિકા:

આ બોનાલુ તહેવારમાં ખાસ કરીને તેલંગાણા અને મહારાષ્ટ્રના વિસ્તારો સાથે જોડાયેલું એક પરંપરાગત ધાર્મિક પાત્ર પોતુરાજૂનું છે. આ સમાજના ગરીબ કે નીચલા વર્ગના લોકો હોય છે જેઓ ખાસ કરીને હિન્દુ દેવીઓની સેવા માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કરે છે. આ લોકો પીળી પાઘડી, રંગબેરંગી કપડાં, રંગેલું શરીર, હાથમાં કોરડો અને ઢોલ લઈને પોતાને ફટકારતા અને નૃત્ય કરતા ફરે છે.

દેવીની પૂજા, જાગરણ (રાતભર જાગીને આરાધના કરવી), અને ચઢાવો એકઠો કરવો એ તેમનું કામ હોય છે. તેઓ કોરડા મારીને પોતાના શરીર પર ઘા કરે છે—આને "તપસ્યા" પણ માનવામાં આવે છે.

કાલી માતા કે મહાંકાલી:

મહાંકાલી એટલે અત્યંત શક્તિશાળી, તમામ બુરાઈઓનો નાશ કરનારી, તમામ શક્તિઓની માતા. તેમને ખાસ કરીને શક્તિમાં સૌથી મોટા દેવી માનવામાં આવે છે.

બોનાલુનું સ્વરૂપ:

"બોનાલુ" મૂળભૂત રીતે દેવી મહાંકાલી (કાલી માતા) ની પૂજા, મન્નત અને ચઢાવાનો તહેવાર છે.

તેનો ઉદ્દેશ્ય રોગો, આફતો અને રોગચાળાથી બચવા માટે દેવીની પ્રસન્નતા પ્રાપ્ત કરવાનો છે.

બોનાલુ જેવી રસમોની શરઈ સ્થિતિ:

ઇસ્લામમાં ઇબાદત, નઝરો-નિયાઝ (ચઢાવો) અને દુઆ માત્ર અલ્લાહ માટે જ ખાસ છે. કુરાન કહે છે:

"અને તેમને આ સિવાય કોઈ આદેશ આપવામાં આવ્યો ન હતો કે તેઓ અલ્લાહની ઇબાદત કરે, પોતાના દીનને માત્ર તેના માટે જ શુદ્ધ (ખાલિસ) કરીને." (અલ-બય્યિનાહ: 5)

અલ્લાહ સિવાય અન્ય કોઈના નામે ચઢાવો ચડાવવો, દુઆ કરવી કે મન્નત માનવી એ શિર્ક-એ-અકબર (મોટો શિર્ક) છે. અલ્લાહ તઆલા ફરમાવે છે:

"બેશક અલ્લાહ શિર્કને માફ નહીં કરે." (અન-નિસા: 48)

બોનાલુમાં ગૈર-અલ્લાહ (દેવી મહાંકાલી) ના નામે પકવાન ચડાવવા, દુઆ માંગવી અને પ્રસન્નતાની રસમો અદા કરવી એ સ્પષ્ટ શિર્ક છે.

અલ્લાહના રસૂલ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વસલ્લમ) એ ફરમાવ્યું:

"જે કોઈ પણ કૌમની મુશાબહત (નકલ) કરશે, તે તેમનામાંનો જ ગણાશે." (સુનન અબૂ દાઊદ: 4031)

અલ્લાહ ફરમાવે છે:

"બેશક જેણે અલ્લાહ સાથે શિર્ક કર્યો, અલ્લાહે તેના પર જન્નત હરામ કરી દીધી." (સૂરહ અલ-માઇદાહ: 72)

નઝરો-નિયાઝ (ચઢાવા) નો હુકમ:

મન્નત (નઝર) માત્ર અલ્લાહ માટે જ હોય છે. પવિત્ર કુરાનમાં છે:

"તેણે તો તમારા પર માત્ર મરેલું જાનવર, લોહી, ડુક્કરનું માંસ અને જેની પર અલ્લાહ સિવાય અન્ય કોઈનું નામ લેવાયું હોય, તેને હરામ કર્યું છે." [અલ-બકરહ: 173]

આ આયત હેઠળ હઝરત મુફ્તી મુહમ્મદ શફી ઉસ્માની (રહિમહુલ્લાહ) લખે છે:

"અહીં એક ચોથી સ્થિતિ પણ છે જેનો સંબંધ પ્રાણીઓ સિવાયની અન્ય વસ્તુઓ સાથે છે, જેમ કે મીઠાઈ, ખોરાક વગેરે, જેને ગૈર-અલ્લાહના નામે મન્નત તરીકે હિન્દુ લોકો મૂર્તિઓ પર અને અજ્ઞાની મુસ્લિમો બુઝુર્ગોની મઝાર પર ચડાવે છે. ફુકાહા (ઇસ્લામી ન્યાયશાસ્ત્રીઓ) એ આને પણ ગૈર-અલ્લાહની નિકટતા મેળવવાની દાનત હોવાને કારણે 'જેની પર અલ્લાહ સિવાય અન્ય કોઈનું નામ લેવાયું હોય' ના હુકમમાં રાખીને હરામ જાહેર કર્યું છે, અને તેને ખાવા-પીવા, બીજાને ખવડાવવા અને વેચવા-ખરીદવા બધું જ હરામ કહ્યું છે."

હદીસ:

"જેણે અલ્લાહની ઇતાઅત (આજ્ઞાપાલન) ની મન્નત માની હોય તો તે તેની ઇતાઅત કરે, અને જેણે તેની નાફરમાનીની મન્નત માની હોય તો તે તેની નાફરમાની ન કરે." (સહીહ અલ-બુખારી: 6696)

દારુલ ઉલૂમ દેવબંદનો ફતવો:

બિન-મુસ્લિમોના ધાર્મિક કાર્યોમાં ભાગ લેવો નાજાયઝ અને હરામ છે. આપસી સંબંધો કે દબાણને કારણે પણ આવા કાર્યો કરવા કતઈ જાયઝ નથી. પવિત્ર કુરાનનો આદેશ છે: "અને તે લોકો તરફ ન ઝૂકો જેમણે ઝુલ્મ કર્યો છે, નહિતર તમને (જહન્નની) આગ સ્પર્શી જશે," એટલે કે હે મુસ્લિમો! ઝાલિમો (કાફિરો) તરફ (તેમના ધાર્મિક કાર્યો કે રીત-રિવાજોમાં ભાગ લઈને) ન ઝૂકો, ક્યાંક તમને જહન્નમની આગ ન પકડી લે. જ્યારે મામૂલી ઝુકાવ અને નકલ કરવાથી જહન્નમમાં જવાનો ખતરો હોય, તો કુફ્ર અને શિર્કવાળા કાર્યો કરવા અને ધાર્મિક રસમો નિભાવવી એ કેટલો ગંભીર ગુનો હશે, જેના પરિણામે ઈમાન છીનવાઈ જવું અને કુફ્રના જૂથમાં સામેલ થઈ જવું કોઈ અશક્ય વાત નથી. (અલ્લાહની પનાહ, નાચવું, તાળીઓ વગાડવી, ગીતો ગાવા) આ બધું પારકા લોકોની રીત છે, ઇસ્લામ તેની સખત શબ્દોમાં નિંદા કરે છે.

અલ્લાહ મુસ્લિમોને આ ગુનામાં સામેલ થવાથી સુરક્ષિત રાખે. આમીન.

24 મહર્રમ-ઉલ-હરામ 1447 હિજરી, રવિવાર

20 જુલાઈ 2025