થોડા દિવસો પહેલા અમારી એક કોલીગ (સહકર્મી)ની તરક્કી (પ્રમોશન) થઈ તો તેમને મુબારકબાદ આપવા તેમની ઓફિસે ગયો. મુબારકબાદ આપતી વખતે મેં કહ્યું કે આપ ખૂબ જ ખુશનસીબ છો કે આટલી નાની ઉંમરમાં આ હોદ્દા પર પહોંચી ગયા છો. કહેવા લાગ્યા કે મેં ખૂબ જ સખત સમય જોયો છે પરંતુ ક્યારેય હિંમત નથી હારી. આ અલ્લાહનો ખાસ કરમ છે કે સતત મહેનત અને હિંમત ન હારવાથી જ બધું મળ્યું છે. હું બી.એસ.સી. (B.Sc.)માં હતી કે માતાનું અવસાન થઈ ગયું. પિતાજીએ બીજા લગ્ન કરી લીધા. થોડા અઠવાડિયા બધું બરાબર ચાલ્યું પણ પછી સાવકી માએ પોતાનું સાવકાપણું બતાવવાનું શરૂ કર્યું. અમે માત્ર બે ભાઈ-બહેન હતા. ભાઈ મારાથી મોટો હતો જેને પિતાજીએ પાકિસ્તાનથી બહાર ભણવા માટે મોકલી દીધો. સાવકી મા ઘરના બધા કામ મારી પાસે કરાવતી હતી, પિતાજીને એમ કહીને સંતુષ્ટ કરી દેતી હતી કે તેને ઘરકામ શીખવાડી રહી છું, નહીંતર આગળના ઘરે જઈને એ જ ફરિયાદ આવશે કે સાવકી હતી એટલે કંઈ ન શીખવાડ્યું. સવારે વહેલા ઊઠીને બધા માટે નાસ્તો બનાવતી હતી, અને ઘરની સફાઈ કરીને યુનિવર્સિટી જતી હતી. પછી યુનિવર્સિટીથી પાછા આવતા જ બધા માટે જમવાનું બનાવવું, વાસણ ધોવા, કપડાં ધોવા વગેરે બધું કરતા રાતના દસ-અગિયાર વાગી જતા હતા. આ રોજનો નિયમ હતો. અમારા પિતાજીનો સારો બિઝનેસ હતો પણ સાવકી માના કહેવાથી હવે મને પોકેટ મની (જેબ ખર્ચ) પણ ખૂબ ઓછી મળતી હતી, એટલી ઓછી કે મેં પિતાજીને કહેવાનું જ છોડી દીધું. મહોલ્લાના બાળકોને સાંજે ટ્યુશન ભણાવવાનું શરૂ કર્યું જેથી મારો હાથખર્ચ કાઢી શકું જેનાથી ઘરના કામ રાત્રે વધુ મોડા પૂરા થતા હતા. પરંતુ આનું નુકસાન એ થયું કે યુનિવર્સિટીના સેમેસ્ટરની ફીનો વારો આવ્યો તો સાવકી માએ પિતાજીને કહી દીધું કે હવે આ પોતે આટલું કમાય છે, પોતાની ફી જાતે ભરી શકે છે. જેના પછી મારે વધુ વધારે મહેનત કરવી પડી જેથી મારી ફી પણ જાતે જમા કરી શકું. વધારે પૈસા માટે એક જગ્યાએ હોમ ટ્યુશન ભણાવવાનું શરૂ કર્યું તો તે બાળકોના પિતાએ હેરાન કરવાનું શરૂ કરી દીધું, મજબૂરીમાં છોડવું પડ્યું.

બહેનોને ભાઈનો મોટો સહારો હોય છે પરંતુ ભાઈ પોતાની અય્યાશીઓમાં વ્યસ્ત હતો. હું જેટલી પણ કોશિશ કરતી હતી પણ તે મારી વાત પહેલા તો સાંભળતો જ નહોતો, ક્યારેક સાંભળી પણ લેતો હતો તો એક જ વાત હોતી હતી કે તમ સ્ત્રીઓની લડાઈઓ ક્યારેય ખતમ નહીં થાય.

પિતાજીનો સહારો હતો તો તે સાવકી માએ છીનવી લીધો હતો. મારી ડિગ્રી પૂરી થતા જ સાવકી માએ પોતાના કોઈ સંબંધીની સાથે મારા સંબંધ (લગ્ન) માટે પિતાજીની કાનભંભેરણી શરૂ કરી. તે નશાખોર જેવો હતો, સામાન્ય ભણતર, મહોલ્લામાં જ કોઈ દુકાન ચલાવતો હતો. ઉંમરમાં પણ મારાથી ઘણો મોટો હતો. મેં ના પાડી તો સાવકી માએ કહેવાનું શરૂ કર્યું કે યુનિવર્સિટીમાં જ આનું કોઈની સાથે ચક્કર હશે એટલે નથી માની રહી. હવે તો મારા દિલમાં આવતું હતું કે સારું હોત કે કોઈ હોત જેની સાથે લગ્ન કરીને આ જહન્નમમાંથી નીકળી શકત. ખૂબ મુશ્કેલીથી એમ.ફિલ. (M.Phil.)ની પરવાનગી મળી. મારા ખર્ચાઓ તો હું પહેલાથી જ જાતે પૂરા કરી રહી હતી પરંતુ એમ.ફિલ.ની ફી વધારે હતી. એટલા માટે પિતાજી તરફથી કોઈપણ રીતે થોડો ઘણો સપોર્ટ જરૂરી હતો. તેમની સારી આર્થિક સ્થિતિને કારણે મને કોઈ સ્કોલરશિપ પણ મળી શકે તેમ નહોતી. મુશ્કેલીથી એમ.ફિલ.માં એડમિશનની પરવાનગી મળી જ ગઈ. એમ.ફિલ. પૂરું થવાના સમયે એક ક્લાસ-ફેલો (સહપાઠી)એ પ્રપોઝ કર્યું, હું કોઈ સહારાની શોધમાં હતી એટલે તેને તરત જ કહ્યું કે માગું (રિશ્તો) મોકલો. આ માગું આવવા પર સાવકી માએ તોફાન ખડું કરી દીધું. એવા-એવા આરોપો લગાવ્યા કે ખુદાની પનાહ. પરંતુ હું અડગ રહી. ક્લાસમાં તે છોકરો ઘણો સારો હતો. દેખાવ અને સ્વભાવ (અખલાક) પણ યોગ્ય હતા. પિતાજીએ છોકરાનું ઘર-બાર ન જોયું બસ એમ જ નારાજ થઈને હા પાડી દીધી અને કહી દીધું કે લગ્ન કરીને જાઓ અને પાછા ક્યારેય આ ઘરમાં ન આવતા.

લગ્ન વગર કોઈ દહેજે સાદગીથી થયા. દહેજ ન લાવવાને કારણે છોકરાની મા અને બહેનોએ થોડા જ દિવસોમાં મેણાં-ટોણા મારવાનું શરૂ કરી દીધું. હું એક જહન્નમમાંથી નીકળીને બીજામાં આવી ગઈ હતી. લગ્ન પહેલા તેણે કોઈ વાયદા તો નહોતા કર્યા પણ મને એટલું હતું કે તે મને પ્રેમ અને ઈજ્જત આપશે. તે પણ ન મળ્યા. થોડા દિવસો પછી વાત મેણાં-ટોણાથી શારીરિક ત્રાસ (મારપીટ) સુધી પહોંચી ગઈ. મેં જોબ (નોકરી)ની વાત કરી તો તરત જ માની ગયા. સારી જોબ મળી જવાથી ઘરમાં થોડા દિવસ બધું સારું રહ્યું પરંતુ થોડા મહિનાઓ પછી ફરીથી એ જ હાલત. કદાચ તેમને એ વાતે શેર બનાવી દીધા હતા કે આની આગળ-પાછળ તો કોઈ છે જ નહીં. બાપ સાવકી માનો થઈ ચૂક્યો હતો અને ઘરે આવવાની ના પાડી ચૂક્યો હતો. ભાઈએ બહાર જ કોઈ મેમ (વિદેશી સ્ત્રી) સાથે લગ્ન કરી લીધા હતા અને તેને બહેનનું કંઈ યાદ જ નહોતું. જે છોકરીઓનું પિયર ન હોય તેઓ કપાયેલી પતંગ જેવી હોય છે. મને પગાર મળતા જ પતિ બધો લઈ લેતો હતો. ઘરમાં સાસુની મરજી ચાલતી હતી. મારે જોબ પરથી પાછા આવીને ઘરના બધા કામ પણ કરવાના હોતા હતા. આમ છતાં પણ મેણાં-ટોણા અને મારપીટ જ હાથ આવતી હતી. દર મહિને આટલું કમાઈને આપતી હતી છતાં પણ દહેજ ન લાવવાના મેણાં ખતમ નહોતા થતા. બાપ અને ભાઈ તરફથી સુરક્ષા ન મળ્યા પછી મને પતિ પાસેથી આ અપેક્ષા હતી પણ હવે તે પણ ખતમ થઈ ચૂકી હતી. પતિ સાથે ઘણી વાર વાત કરી, તેને બધું જણાવ્યું પણ તેને માત્ર એ જ હતું કે મારું પિયર તો છે નહીં તો ક્યાં જઈશ. જ્યારે બધું જ સહનશક્તિની બહાર થઈ ગયું તો મેં ખુલા (છૂટાછેડા) માટે કેસ દાખલ કરી દીધો. જ્યાં સુધી ખુલાનો કેસ ચાલતો રહ્યો, પતિના ઘરે જ રહી, તેને કહેતી રહી કે આપ હજુ પણ પરિસ્થિતિ સુધારી લો તો હું ખુલાનો કેસ પાછો ખેંચી લઉં પણ તેને હતું કે હું ખુલા નહીં લઉં બલ્કે માત્ર તેને બ્લેકમેલ કરવા માટે આ બધું કરી રહી છું. મજબૂરીમાં ખુલા લઈ લીધા.

ખુલા લઈને પિતાજી પાસે પહોંચી તો સાવકી માએ ઘરમાં જ દાખલ ન થવા દીધી. પિતાજીને કોલ કરતી રહી પણ તેઓ ઉપાડી નહોતા રહ્યા. ત્યાં જ દરવાજા પર તેમની રાહ જોઈ પણ જ્યારે તેઓ આવ્યા તો મારી વાત સાંભળ્યા વગર જ અંદર ચાલ્યા ગયા અને દરવાજો બંધ કરી લીધો. ભાઈ સાથે પણ વાત કરી તેમને બધું જણાવ્યું પણ તેમનું કહેવું હતું કે પોતાની સમસ્યાઓ જાતે હલ કરો.

ત્યાંથી એક ગર્લ્સ હોસ્ટેલમાં આવી ગઈ. જોબના કારણે પૈસાની સમસ્યા નહોતી એટલે એક-બે વર્ષ હું હોસ્ટેલમાં જ રહી.

મારા એક કોલીગને કોઈક રીતે મારી પરિસ્થિતિની ખબર પડી જેની પહેલી પત્ની મૃત્યુ પામી હતી, તેના બે નાના-નાના બાળકો હતા. તેણે એક વડીલની મદદથી મારી સાથે લગ્નની વાત કરી. તેની ઘણી કોશિશ પછી હું નિકાહ માટે રાજી થઈ ગઈ. હવે મને કુદરતે ત્યાં જ લાવીને ઊભી કરી દીધી હતી જ્યાં થોડા સમય પહેલા હું અને મારી સાવકી મા હતા. બંને બાળકો ગભરાયેલા હતા. છોકરો મોટો હતો અને છોકરી નાની. મેં તેમને સગી મા જેવો પ્રેમ આપવાનું વિચાર્યું. મારા જે બાળકો ક્યારેક-ક્યારેક આપના બાળકોની સાથે યુનિવર્સિટીના ગ્રાઉન્ડમાં રમે છે તેઓ મારા પતિની પહેલી પત્નીથી છે. બાળકોને એવો પ્રેમ આપ્યો છે કે ભાગ્યે જ કોઈને ખબર પડે કે મારા સગા બાળકો છે કે સાવકા. મારો પતિ નથી ઈચ્છતો કે હમણાં મારા સંતાન થાય, કદાચ તેને ડર છે કે મારા પોતાના સંતાન થઈ ગયા તો હું આ બાળકોને પહેલા જેવો પ્રેમ નહીં આપું. એટલા માટે મેં આના પર ક્યારેય જોર નથી આપ્યું. પિતાજી વૃદ્ધ થયા પછી કારોબારને લાયક નથી રહ્યા, ભાઈ દેશની બહાર છે. મારા આ પતિનો પગાર સારો છે એટલે તેણે મારા પગાર વિશે ક્યારેય નથી પૂછ્યું. મારા પગારમાંથી એક મોટો હિસ્સો મારા બાપ અને સાવકી માના ખર્ચાઓ માટે મોકલાવી દઉં છું. બાપ પૈસા તો લઈ લે છે પણ હજુ પણ નારાજ છે, વાત નથી કરતા મારી સાથે કે નથી મળતા નહીંતર તેમની વધુ સેવા પણ કરત.

પતિ તરફથી પ્રેમ મળ્યો છે. આ બે બાળકોના રૂપમાં અલ્લાહે સંતાન પણ આપી દીધા છે. હવે આ તરક્કી (પ્રમોશન) પણ મળી ગઈ છે, અલ્લાહનો લાખ-લાખ શુક્ર છે. પરિસ્થિતિ ક્યારેય એક જેવી નથી રહેતી. આટલી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ છતાં મેં ક્યારેય પણ આપઘાત (ખુદકુશી)નું નથી વિચાર્યું. મેં ક્યારેય નથી વિચાર્યું કે મારી સાથે જે પણ જુલમ થયા તેનો બદલો હું કોઈની પણ પાસેથી લઉં. આજે અલ્લાહનો શુક્ર છે કે મારી જિંદગીમાં સુકૂન (શાંતિ) છે.