084 મલ્ફૂઝાન (કથન) હકીમ-ઉલ-ઉમ્મત મુજદ્દિદ-ઉલ-મિલ્લત હઝરત મૌલાના મોહમ્મદ અશરફ અલી થાનવી (રહ.)

ઉલેમાઓ (વિદ્વાનો) એ અવામ (સામાન્ય જનતા) ને આધીન થઈને રહેવું જોઈએ નહીં

આપ ફરમાવ્યું કે ઉલેમાઓએ અવામ અને જાહિલો (અજ્ઞાનીઓ) ના તાબેદાર થઈને રહેવું જોઈએ નહીં, આનાથી દીન (ધર્મ) ની અઝમત (મહિમા) અને આદર તે લોકોના દિલમાંથી નીકળી જવાનો ડર રહે છે. આજે જે અવામની હિંમત અને હિંમત એટલી વધી ગઈ છે કે તેઓ અહલે-ઇલ્મ (જ્ઞાનીઓ) ને હકીર (તુચ્છ) સમજે છે, તેનું કારણ આ અહલે-ઇલ્મ પોતે જ છે. મને જે અવામની હરકત કે તેમના કોઈ કાર્ય પર આટલી ઝડપથી ગુસ્સો કે પરિવર્તન આવે છે, તેનું કારણ એ વિચાર છે કે એવું કેમ છે કે અહલે-દુનિયા જે ધન-દોલતના કારણે મોટા છે, અથવા હાકેમો (અધિકારીઓ) જે પદના કારણે મોટા છે, આ અવામ તેમની સામે આવી બેદરકારી કેમ નથી દાખવતી જે અહલે-ઇલ્મ સાથે દાખવે છે? તેમની સામે જઈને કેમ ભીની બિલ્લી બની જાય છે? આ બધું ઉલેમાઓની ઢીલાશને કારણે છે. હું હંમેશા કહું છું કે ન તો એટલા ઢીલા બનો અને ન તો એટલા કડક કે બીજાને ઈજા પહોંચે; મધ્યમ માર્ગ પર રહો. ન તો એટલા કડવા બનો કે કોઈ થૂંકી દે અને ન તો એટલા મીઠા કે કોઈ ગળી જાય. આજકાલ તો ત્યાં સુધી નોબત આવી ગઈ છે કે કેટલાક ઉલેમાઓ મસાઈલ (ધાર્મિક પ્રશ્નો) ના જવાબમાં અવામના મિજાજ અને રસનો ખ્યાલ રાખવા લાગ્યા છે. મને આ પદ્ધતિ પર ખૂબ જ અફસોસ છે, આ અહલે-ઇલ્મની શાનની વિરુદ્ધ છે. મસાઈલના જવાબ આપતી વખતે અહલે-ઇલ્મની શાન એવી હોવી જોઈએ જેવી કોઈ ન્યાયાધીશ (જજ) ની અદાલતની ખુરશી પર બેસતી વખતે હોય છે.

(ફૈઝાન-એ-મુહદ્દિસ, પૃષ્ઠ ૧૩૭)