રાતના આશરે સાડા બાર વાગી રહ્યા હતા. હું મારા પથારી પર સૂતો હતો. ઊંઘ આંખોથી કોસો દૂર હતી. દેખીતી રીતે મારી આંખો બંધ હતી પણ હું પૂરી રીતે જાગતો હતો. આંખો બંધ કરીને પડખા બદલી-બદલીને હું થાકી ગયો હતો. અજાણતા જ મારી આંખો અચાનક ખુલી ગઈ. સામે અલમારી પર મારા ઘણા પુસ્તકો વ્યવસ્થિત ગોઠવાયેલા હતા. રૂમમાં સન્નાટો છવાયેલો હતો. માત્ર ઘડિયાળના કાંટાનો અવાજ આવી રહ્યો હતો. મારી નજર લાંબા સમય સુધી તે અલમારી પર ટકેલી રહી અને હું મારા ભૂતકાળ (માઝી) માં ખોવાઈ ગયો.
તે મારો વિદ્યાર્થી જીવનનો સમય હતો અને હું બોર્ડિંગમાં રહેતો હતો. તે સમયે મને પુસ્તકોનું પાગલપન (જૂનૂન) સવાર હતું. અભ્યાસના પુસ્તકો સિવાય નવરાશના સમયમાં અન્ય પુસ્તકો વાંચવા એ મારો શોખ બની ગયો હતો. શાળા છૂટ્યા પછી જ્યારે બધા બાળકો રમવા જતા રહ્યા, ત્યારે હું પુસ્તકો લઈને રૂમમાં બેસી જતો, ત્યાં સુધી કે મગરિબની અઝાન થઈ જતી. મારા મિત્રો જ્યારે પણ મને ક્યાંય જવાનું કહેતા ત્યારે હું ના પાડી દેતો.
સમય ઓછો હતો પણ મારી લગન એવી હતી કે પુસ્તકો ઓછા પડી જતા. હું પુસ્તકો શોધી-શોધીને લાવતો. પૈસા ઓછા હોવાને કારણે મેં લાઈબ્રેરી શોધવાનું શરૂ કર્યું.
સાંજનો સમય હતો; ગીચ બજારમાંથી પસાર થઈને હું એક સુમસામ રસ્તા પર આવી પહોંચ્યો જે મારી ઈચ્છિત જગ્યા હતી. થોડે દૂર ચાલ્યા પછી એક પાતળી ગલી દેખાઈ, જેના નાકા પર લાઈબ્રેરીનું બોર્ડ જોઈને મારી ખુશીનો કોઈ પાર ન રહ્યો. તે દિવસે મેં ત્યાંથી ઘણા પુસ્તકો લીધા. હવે હું અઠવાડિયામાં બે-ત્રણ વાર લાઈબ્રેરી જતો અને પુસ્તકો લાવીને વાંચતો. ગુરુવારે જ્યારે ઘરે જવાનું હોય, ત્યારે બુધવારની સાંજે જ પુસ્તકોની વ્યવસ્થા કરી લેતો. મને જોઈને અન્ય મિત્રોએ પણ પુસ્તકો વાંચવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. આ સિલસિલો ચાલતો રહ્યો અને જોતજોતામાં વર્ષ પૂરું થવા આવ્યું પણ હું તેનાથી બેપરવા હતો. શાળા છોડ્યા પછી પણ મારો વાંચનનો શોખ ચાલુ રહ્યો.
ત્યાં જ ઘડિયાળે મને ઢંઢોળતા એક વાગ્યાની જાહેરાત કરી. મારી આંખો હજી પણ પુસ્તકોની અલમારી પર ટકેલી હતી પણ હું કલ્પનાઓના સમંદરમાંથી બહાર નીકળી ચૂક્યો હતો. અલમારી પર લાઈનમાં પુસ્તકો ઊભા હતા, જેને હું ખૂબ જ શોખથી ખરીદીને લાવ્યો હતો. અને બે-ત્રણ વર્ષ વીતી જવા છતાં ક્યારેય વાંચવા માટે હાથમાં લીધા નહોતા.
નવા પુસ્તકોની સાથે સાથે ઘણા પુસ્તકો એવા પણ હતા જે પોતાના મુખપૃષ્ઠ (ટાઈટલ કવર) ગુમાવી ચૂક્યા હતા. હું તેમને ધ્યાનથી જોવા લાગ્યો. કેટલાક પાનાંઓ પુસ્તકથી અલગ થઈને અલમારીમાંથી લટકી રહ્યા હતા. થોડીવાર માટે મારા દિલમાં હમદર્દી જાગી અને હું તેમને સરખા કરવા માટે ઊભો જ થવાનો હતો કે અચાનક એવું લાગ્યું જાણે પાનાંઓ ચીસ પાડી ઊઠ્યા હોય.
"મિયાં રહેવા દો... રહેવા દો અમને... અમારી આ ખરાબ હાલતનો તમને આજે વિચાર આવ્યો... અરે તમે એ જ છો ને જે અમારી સાથે મોહબ્બતનો દાવો કરતા હતા... અને હા તમે શું કહેતા હતા, 'મને પુસ્તકોથી બહુ પ્રેમ છે, પુસ્તકો મારા મિત્રો છે, પુસ્તકો વગર મને ઊંઘ નથી આવતી'. અરે ઓ બેવફા માણસ! તમને શું થઈ ગયું, તમે તો આવા નહોતા. અમને આ રીતે રાખીને વર્ષો સુધી તમે અમારાથી બેપરવા થઈ ગયા. શું તમે અમને માત્ર દેખાડા અને દંભ માટે રાખ્યા છે? શું તમે એવું ઈચ્છો છો કે તમારા મિત્રો અને સગા-સંબંધીઓ અલમારી પર અમને રાખેલા જોઈને તમને એક સારા અને ઉચ્ચ રુચિ ધરાવતા વાચક સમજે? તમને એક ભણેલા-ગણેલા માણસ સમજે?..."
ચીસો પાડતા પાડતા તે પાનાંઓનો અવાજ ધ્રૂજવા લાગ્યો હતો, છતાં એક લાચાર મઝલૂમ (પીડિત) ની જેમ આગળ કહેવાનું શરૂ રાખ્યું.
"ના ના... બિલકુલ નહીં તમે આવા ન હોઈ શકો... તમને હવે પુસ્તકો સાથે જરાય પ્રેમ નથી. તમને તો હવે ઈન્ટરનેટ સાથે પ્રેમ થઈ ગયો છે. તમે તો હવે ઈન્ટરનેટ વગર એક ક્ષણ પણ રહી શકતા નથી. તમારા ઓશિકાની તે જગ્યા જ્યાં તમે ક્યારેય પ્રેમથી અમને પુસ્તકોને રાખતા હતા, આજે તે જગ્યા તમે ઈન્ટરનેટના આ મલ્ટીમીડિયા મોબાઈલને આપી દીધી છે. હા... હા હજી પણ તમારા ઓશિકા પાસે મોબાઈલ રાખેલો છે. ખુદા ખાતર હવે તમે અમારી સાથે મોહબ્બતનો દાવો કરવાનું છોડી દો..."
ધ્રૂજતા અવાજે તે પાનાંઓ બીજું શું શું કહેતા ગયા. મારી નજરો હજી પણ તે અલમારી પર ટકેલી હતી. હકીકત ન હોવા છતાં પણ તે દ્રશ્ય મને સાચું દેખાઈ રહ્યું હતું. તે પાનાંઓ મારા દિવસ-રાતની કડવી હકીકત બયાન કરતાં કરતાં શાંત થઈ ગયા હતા. મેં ફરી એકવાર કોશિશ કરી, પણ હું તેમને સરખા કરવા માટે ઊભો થાઉં તે પહેલાં જ, આંસુથી ભીંજાયેલા પાનાંઓ પોતે જ પુસ્તકોમાં સમેટાઈ ગયા અને પુસ્તકો રડી પડ્યા.
