નબી (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) નું અસ્તિત્વ તે તમામ ખૂબીઓ અને કમાલાત (પૂર્ણતાઓ) નો સંગ્રહ (જામે) હતું જે જુદા જુદા સ્વરૂપે લોકોના વિવિધ વર્ગોમાં જોવા મળે છે. આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) અસાબત-એ-ફિક્ર (વિચારની શુદ્ધતા), દૂરંદેશી અને સત્યપ્રિયતાના ઊંચા મિનાર હતા. આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) ને ઉત્કૃષ્ટ કોઠાસૂઝ (હુસ્ન-એ-ફરાસત), વિચારોની પરિપક્વતા અને સાધન તથા હેતુની ચોકસાઈનો મોટો હિસ્સો અતા થયો હતો. આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) પોતાની લાંબી શાંતિનો ઉપયોગ સતત ચિંતન (ગૌર-ઓ-ખૌઝ), કાયમી મનોમંથન અને સત્યની શોધમાં મદદ તરીકે લેતા હતા. આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) એ પોતાની સતેજ બુદ્ધિ અને પ્રકાશિત પ્રકૃતિ (ફિતરત) થી જિંદગીના પુસ્તક, લોકોના વ્યવહારો અને સમુદાયોની પરિસ્થિતિઓનો અભ્યાસ કર્યો. અને જે કુરિવાજોમાં આ બધા ડૂબેલા હતા, તેનાથી સખત નારાજગી અનુભવી. તેથી આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) એ આ બધાથી અલિપ્ત રહીને પૂરી અંતર્દૃષ્ટિ (બસીરત) સાથે લોકોની વચ્ચે જિંદગીની સફર નક્કી કરી. એટલે કે લોકોનું જે કામ સારું હોત તેમાં આપ ભાગ લેતા, નહીંતર પોતાની નક્કી કરેલી એકાંત તરફ પાછા ફરી જતા. તેથી આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) એ ક્યારેય દારૂને હાથ ન લગાડ્યો, મૂર્તિઓના નામે ચઢાવેલું માંસ (ઝબીહા) ન ખાધું, અને મૂર્તિઓ માટે ઉજવાતા તહેવારો અને મેળાવડાઓમાં ક્યારેય ભાગ ન લીધો. આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) ને શરૂઆતથી જ આ અસત્ય માબૂદો (ખોટા પૂજ્યો) પ્રત્યે એટલી નફરત હતી કે તેમનાથી વધીને આપની નજરમાં કોઈ વસ્તુ અપ્રિય નહોતી, ત્યાં સુધી કે 'લાત અને ઉઝ્ઝા' ના સોગંદ સાંભળવા પણ આપને મંજૂર નહોતા.
આમાં કોઈ શંકા નથી કે તકદીરે આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) પર સુરક્ષાની છાયા રાખવી હતી. તેથી જ્યારે પણ કેટલીક દુન્યવી મોજશોખ મેળવવા માટે નફ્સ (મન) ના જઝબાઓ જાગ્યા અથવા કેટલાક નાપસંદ કુરિવાજોને અનુસરવા માટે સ્વભાવ તૈયાર થયો, ત્યારે દૈવી કૃપા (ઇનાયત-એ-રબ્બાની) વચ્ચે આવીને અવરોધ બની ગઈ. ઇબ્ને અસીરની એક રિવાયત છે કે રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) એ ફરમાવ્યું: "અહલે જાહિલિયત (અજ્ઞાનતાના કાળના લોકો) જે કામ કરતા હતા, મને બે વખત સિવાય ક્યારેય તેમનો વિચાર આવ્યો નથી. પરંતુ તે બંને વખતે પણ અલ્લાહ તઆલાએ મારી અને તે કામની વચ્ચે અવરોધ ઉભો કરી દીધો. તે પછી ક્યારેય મને તેનો વિચાર આવ્યો નથી ત્યાં સુધી કે અલ્લાહ એ મને પોતાની પયગંબરીથી નવાજ્યા (સન્માનિત કર્યા). બન્યું એવું કે જે છોકરો ઉપલા મક્કામાં મારી સાથે બકરીઓ ચરાવતો હતો, તેને એક રાત્રે મેં કહ્યું કે કેમ નહિ તું મારી બકરીઓ સંભાળે અને હું મક્કા જઈને બીજા યુવાનોની જેમ ત્યાંની રાતની વાર્તાલાપની સભાઓમાં ભાગ લઈ લઉં. તેણે કહ્યું સારું. તે પછી હું નીકળ્યો અને હજી મક્કાના પહેલા જ ઘર પાસે પહોંચ્યો હતો કે વાજિંત્રોનો અવાજ સંભળાયો. મેં પૂછપરછ કરી કે આ શું છે? લોકોએ જણાવ્યું કે ફલાણાના ફલાણા સાથે લગ્ન છે. હું સાંભળવા બેસી ગયો અને અલ્લાહ એ મારા કાન બંધ કરી દીધા અને હું સૂઈ ગયો. પછી સૂર્યની ગરમી (તમાઝત) થી જ મારી આંખ ખુલી અને હું મારા સાથી પાસે પાછો ચાલ્યો ગયો. તેના પૂછવા પર મેં વિગતો જણાવી. તે પછી એક રાત્રે ફરી મેં આ જ વાત કહી અને મક્કા પહોંચ્યો તો ફરી તે રાત જેવો જ કિસ્સો બન્યો, અને તે પછી ક્યારેય ખોટો ઈરાદો ન થયો."
સહીહ બુખારીમાં હઝરત જાબિર બિન અબ્દુલ્લાહથી વર્ણવાયેલું (મરવી) છે કે જ્યારે કાબાનું પુનઃનિર્માણ (તામીર) કરવામાં આવી રહ્યું હતું, ત્યારે નબી (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) અને હઝરત અબ્બાસ પથ્થરો ઉંચકી રહ્યા હતા. હઝરત અબ્બાસે નબી (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) ને કહ્યું: "પોતાનું તહેબંદ (કમરનું વસ્ત્ર) પોતાના ખભા પર રાખી લો, પથ્થરથી સુરક્ષા રહેશે." પરંતુ આપ જમીન પર પડી ગયા, નજરો આકાશ તરફ ઉઠી ગઈ. હોશ (અફાકા) આવતાની સાથે જ અવાજ લગાવ્યો: "મારું તહેબંદ! મારું તહેબંદ!" અને આપનું તહેબંદ આપને બાંધી દેવામાં આવ્યું. એક રિવાયતના શબ્દો એવા છે કે તે પછી આપની શરમગાહ ક્યારેય જોવામાં આવી નથી.
નબી (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) પોતાની કૌમમાં મધુર ચારિત્ર્ય, શ્રેષ્ઠ અખ્લાક (મોરલ્સ) અને ઉમદા આદતોના કારણે પ્રખ્યાત (મુમ્તાઝ) હતા. તેથી આપ સૌથી વધુ મર્યાદશીલ, સૌથી સદાચારી, સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પડોશી, સૌથી વધીને દૂરંદેશ, સૌથી વધુ સત્યવાદી, સૌથી નમ્ર સ્વભાવના, સૌથી વધુ પવિત્ર આત્મા ધરાવનાર, ભલાઈમાં સૌથી વધુ ઉદાર, સૌથી નેક અમલ કરનાર, સૌથી વધુ વચનના પાકા અને સૌથી મોટા અમાનતદાર હતા. ત્યાં સુધી કે આપની કૌમે આપનું નામ જ 'અમીન' (વિશ્વાસુ) પાડી દીધું હતું; કારણ કે આપ નેક પરિસ્થિતિઓ અને પ્રશંસનીય ગુણોના પ્રતીક હતા. અને જેવું કે હઝરત ખદીજા (રઝિયલ્લાહુ અન્હા) ની જુબાની (શહાદત) છે, આપ (સલ્લલ્લાહુ અલયહી વ સલ્લમ) અસહાય લોકોનો બોજ ઉઠાવતા હતા, ગરીબો માટે વ્યવસ્થા કરતા હતા, મહેમાનની આગતાસ્વાગતા કરતા હતા, અને સત્યની રાહમાં આવતી મુસીબતોમાં મદદ કરતા હતા.
