✨ પેદલ ચલો (પગપાળા ચાલો) ખ્વાહ (ભલે) તમારે કાંટા પર ચાલવું પડે...! ✨

✍🏻 કદીમ (પ્રાચીન) કહેવત છે કે, "સેહતમંદ (તંદુરસ્ત) રહેવું હોય તો પગ ગરમ અને માથું ઠંડું રાખો." મેડિકલ સાયન્સ આ વાતની તસ્દીક (પુષ્ટી) કરે છે કે પગપાળા ચાલનારા લોકો માત્ર ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, અમરાઝ-એ-કલ્બ (હૃદય રોગ), હાડકાંની નબળાઈ, ફાલિજ (લકવો) અને બીજી ઘણી બીમારીઓથી બચેલા રહે છે એટલું જ નહીં, પરંતુ એક સ્વસ્થ અને સ્ફૂર્તિલી જિંદગી વિતાવે છે.

વર્તમાન સમયમાં ઝડપી જીવનશૈલીએ માણસને "મફલૂજ" (અપંગ/ગતિહીન) કરી દીધો છે. હવે લોકોનું પગપાળા ચાલવું ખૂબ ઓછું થઈ ગયું છે. પ્રોફેશનલ લાઈફ એવી થઈ ગઈ છે કે મોટાભાગના લોકો આખો દિવસ બેસી રહે છે, ક્યાંક આવવા-જવાનું હોય તો નાના-નાના અંતર પણ બાઇક કે ગાડીઓ દ્વારા નક્કી કરે છે. આ તર્ઝ-એ-જિંદગી (જીવનશૈલી) ના ભયાનક પરિણામો કોઈ બીમારીમાં, ખાસ કરીને ઘડપણમાં સામે આવે છે.

આજકાલ એવા વૃદ્ધોની સંખ્યામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે જેઓ 60 વર્ષની ઉંમર પછી પોતાની બાકીની જિંદગી વ્હીલચેર પર વિતાવે છે, અને અંતિમ શ્વાસ સુધી બીજાના સહારે રહે છે. આવું કેમ છે? તેનું કારણ એ છે કે માનવ શરીરમાં 50% મસલ્સ (સ્નાયુઓ) અને હાડકાં પગમાં હોય છે. તેવી જ રીતે 50% આસાબ (ચેતાઓ/નર્વ્સ) અને 50% લોહીની નસો પણ પગમાં હોય છે. આપણા પગ બ્લડ સર્ક્યુલેશન (રક્ત પરિભ્રમણ) નું સૌથી મોટું નેટવર્ક છે. આપણી પિંડલીઓ (કાફ મસલ્સ) આપણું બીજું દિલ છે. દિલ ચોખ્ખા લોહીને શરીરમાં પંપ કરે છે, તો આપણી પિંડલીઓ નીચલા ધડમાંથી અશુદ્ધ લોહીને પાછું દિલ તરફ પંપ કરે છે. આ રીતે જ્યારે આપણે ચાલીએ છીએ ત્યારે આપણા શરીરમાં બ્લડ સર્ક્યુલેશન પૂર્ણ અને ઝડપી રહે છે, અને શરીરના એક-એક કોષ (સેલ) ને લોહી દ્વારા પોષણ અને ઓક્સિજન મળતો રહે છે, જેથી આપણું શરીર તંદુરસ્ત અને શક્તિશાળી રહે છે. જ્યારે આપણે આપણા પગને હલનચલન નથી આપતા, ત્યારે આપણે આપણા શરીરના બ્લડ સર્ક્યુલેશનને ધીમું કરી દઈએ છીએ. જ્યારે પગના સ્નાયુઓ અને ચેતાઓનું હલનચલન ઓછું રહે છે, ત્યારે તે બેહિસ (સુન્ન) અને નબળા થવા લાગે છે, પગના સ્નાયુઓ નબળા થઈને સંકોચાવવા લાગે છે, અને દિલ પર લોહી પંપ કરવાનું ભારણ અને મહેનત વધી જાય છે.

જો આપણે કોઈ કારણસર માત્ર બે અઠવાડિયા સુધી આપણા પગ પર શરીરનો ભાર ન નાખીએ, તેમને હલનચલન ન આપીએ, તો આપણા પગના સ્નાયુઓ અને ચેતાઓની કાર્યક્ષમતા 5% ઓછી થઈ જાય છે.

આપણા શરીરમાં ખોરાકને ઉર્જામાં બદલવાની 70% પ્રક્રિયા આપણા પગ અને પંજા જ પૂરી કરે છે. જ્યારે આપણે આપણા પગને મુતહર્રિક (સક્રિય) નથી રાખતા, ત્યારે વધારાની કેલરી આપણા શરીરમાં જમા થતી રહે છે જે મોટાપાનું કારણ બને છે; કેટલાક લોકોની ફાંદ નીકળી આવે છે અને સ્થૂળતા તેમના જીવન માટે આફત બની જાય છે.

યાદ રહે કે 50 થી 60 વર્ષની ઉંમર પછી વજન ઘટાડવું અશક્ય છે, ભલે તમે ફાકા (ઉપવાસ) કરો. આ ઉંમરે પહોંચીને તમારા પગના નબળા સ્નાયુઓ તમારા ભારેખમ શરીરનો ભાર ઉપાડવા માટે સક્ષમ નથી રહેતા. પરિણામે તમે પહેલા લાકડીનો સહારો લેશો અને પછી વ્હીલચેર પર આવી જશો.

ઘડપણમાં અપંગતા અને મહોતાજી (લાચારી) થી બચવું હોય તો પગપાળા ચાલો, ભલે તમારે કાંટા પર ચાલવું પડે.

પગના સ્નાયુઓ સંકોચાઈને પાતળા અને નાના થઈ જવાની બીમારીને તબીબી ભાષામાં સાર્કોપેનિયા (Sarcopenia) કહે છે. ચાલીસ-પચાસ વર્ષની ઉંમર પછી આનો કોઈ ઈલાજ નથી, તમે ગમે તેટલો સારો ખોરાક ખાઓ કે ગમે તેટલા પ્રયત્નો કરો, આ ઉણપ પૂરી થવાની નથી; સિવાય કે જે સ્નાયુઓ બચ્યા છે તેમની કાર્યક્ષમતા જાળવી રાખવામાં આવે. બીજું ભયાનક પરિણામ તમારા હાડકાં નબળા થવાના રૂપમાં નીકળે છે. તમે અવારનવાર જોયું હશે કે વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ જ્યારે પડે છે ત્યારે તેમના સાથળનું હાડકું કે થાપાનો સાંધો તૂટી જાય છે, જે પછી જોડાતો નથી અને તેમની બાકીની આખી જિંદગી પલંગ કે વ્હીલચેર પર પસાર થાય છે. લખવા માટે આ વિષય પર આખી કિતાબ લખી શકાય છે, આ થોડા લખેલાને જ ઘણું સમજો.

જો તમે સેહતમંદ રહેવા માંગો છો, ચાલીસ-પચાસ વર્ષની ઉંમર પછી લાચાર કરી દેનારા જોખમોથી બચવા માંગો છો, તો વધુ ને વધુ ચાલો, તમારા શરીરનો ભાર પગ પર નાખો, તમારા પગને સક્રિય રાખો. ચાલવાનો સ્ટાન્ડર્ડ એ છે કે તમે રોજ દસ હજાર પગલાં ચાલો, જેથી તમારા પગના સ્નાયુઓ મજબૂત, લવચીક અને શક્તિશાળી બનેલા રહે.

ચાલીસ વર્ષની ઉંમર પછી તમે ઘડપણમાં કદમ મૂકી ચૂક્યા હોવ છો, તે સમયે એ ન જુઓ કે તમારા વાળ કેટલા સફેદ થઈ ગયા છે, ચહેરા અને ચામડી પર કેટલી કરચલીઓ દેખાવા લાગી છે; પરંતુ એ જુઓ કે તમારા પગ અને તેમના સ્નાયુઓ તથા ચેતાઓ કેટલા નબળા થઈ ગયા છે. એમ સમજો કે ઘડપણ "પગ" થી શરૂ થાય છે. નબળાઈ પગથી શરૂ થઈને શરીરના ઉપલા ભાગમાં આવે છે. વધુ ને વધુ પગપાળા ચાલવાની આદત પાડો. નાના-નાના અંતર ચાલીને નક્કી કરો, બાઇક કે ગાડી લાંબી મુસાફરી માટે વાપરો; ચાલવું પસંદ ન હોય તો સાયકલ લઈ લો.

તેવી જ રીતે તમારા ઘરના વડીલોને પલંગ પર જ સૂઈ ન રહેવા દો, તેમને ચાલવાની પ્રેરણા આપો, સહારો આપીને ચલાવો, બેસી શકતા હોય તો તેમને ઊભા કરો, ઊભા ન થઈ શકતા હોય તો બેઠા કરો, પગ પર ભાર મૂકવાની સલાહ આપો, પગની કસરત કરાવો. ચાલવા-ફરવાને લાયક હોય, તો તેમને સક્રિય રાખો, આમ-તેમ નાના-નાના અંતર પગપાળા કાપવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો. ___*