સ્માર્ટ રેફ્રિજરેટર અને ઉપકરણો પર સાયબર હુમલાનું જોખમ: યુરોપમાં સુપરમાર્કેટ હેકિંગ બાદ સાયબર સુરક્ષા પર ગંભીર સવાલો
સ્થાન: વૈશ્વિક સ્તર / લંડન (બ્રિટન)
સુરક્ષા અપડેટ: સ્માર્ટ હોમ અને કોમર્શિયલ રેફ્રિજરેશન સિસ્ટમ્સ હેકર્સના નિશાના પર; બ્રિટિશ રિટેલર્સના 800 થી વધુ સિસ્ટમ્સ ઓનલાઈન એક્સેસમાં હોવાનો ખુલાસો
ઇન્ટરનેટ અને વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) સાથે જોડાયેલા ઉપકરણો હવે માત્ર સ્માર્ટફોન અને કમ્પ્યુટર પૂરતા મર્યાદિત નથી રહ્યા. ફ્રિજ, વોશિંગ મશીન, સેન્ટ્રલ હીટિંગ સિસ્ટમ અને કોમર્શિયલ ફ્રીઝર પણ આ ડાયરામાં સામેલ છે. તાજેતરમાં સમગ્ર યુરોપના સુપરમાર્કેટ્સ પર થયેલા એક શંકાસ્પદ સાયબર હુમલામાં ફ્રિજ અને મોટા ફ્રીઝર્સ હેક થઈ જવાની ઘટના સામે આવી છે, જેનાથી કનેક્ટેડ ડિવાઈસીસની સુરક્ષા પર નવા સવાલો ઊભા થયા છે.
ખતરો કેટલો મોટો છે?
ઈન્ટરનેટથી જોડાયેલા ઉપકરણોને રિમોટલી (દૂરથી) કંટ્રોલ કરવા સરળ હોય છે, અને હેકર્સ ઘણીવાર આ ટેક્નોલોજીની નબળાઈઓનો ફાયદો ઉઠાવે છે.
તેનો અર્થ એ નથી કે હેકર્સ દરેક ઉપકરણને આસાનીથી નિયંત્રિત કરી શકે છે; ઘરેલુ ઉપકરણો બનાવતી અગ્રણી કંપનીઓ પોતાની ટેક્નોલોજી સુરક્ષિત હોવાનો દાવો કરે છે.
એક રિસર્ચ અનુસાર, 2015 માં જ સેમસંગ (Samsung) નું એક સ્માર્ટ ફ્રિજ હેકર્સના કંટ્રોલમાં આવી ગયું હતું.
સુપરમાર્કેટ પર થયેલા તાજેતરના હુમલાનો ઘરેલુ ઉપકરણો સાથે સીધો સંબંધ હોવાના હજુ સુધી કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.
બ્રિટનના સાયબર ડિફેન્સ રિસર્ચર્સે ત્યાંના રિટેલર્સ સાથે જોડાયેલા 800 થી વધુ રેફ્રિજરેશન અને બિલ્ડિંગ-કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સની ઓળખ કરી છે, જેને બાહ્ય ઈન્ટરનેટથી કંટ્રોલ કરી શકાય છે. જોકે આનો અર્થ એ નથી કે તે હેક થઈ ગયા છે, પરંતુ નબળા પાસવર્ડ કે સોફ્ટવેરની ખામીઓને કારણે તેઓ હેકર્સના નિશાના પર આવી શકે છે.
સાયબર એક્સપર્ટ્સ શું કહે છે?
સિયારન માર્ટિન (બ્રિટનના NCSC ના પૂર્વ પ્રમુખ): ઉત્પાદકોએ કનેક્ટેડ ડિવાઈસીસને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા માટે હજુ વધુ કામ કરવું પડશે. ગ્રાહકોએ પણ ઉપકરણોના સોફ્ટવેર અપડેટ રાખવા જોઈએ અને શક્ય હોય ત્યાં ટૂ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) ચાલુ રાખવું જોઈએ.
ટોમ હેગેલ (SentinelOne): રિટેલર્સે એ સ્પષ્ટ કરવું પડશે કે આ ઉપકરણોની સુરક્ષાની જવાબદારી કોની છે, માત્ર રિપેરિંગની નહીં. એક સેટિંગ બદલવાથી ફ્રીઝરમાં રાખેલો આખો સામાન ખરાબ થઈ શકે છે.
હેલેન ડિર્કિન્સન (બ્રિટિશ રિટેલ કન્સોર્શિયમ): આવી સાયબર ઘટનાઓ રિટેલર્સ માટે ખૂબ મોટી ચિંતાનો વિષય છે.
એપ્રિલ 2024 થી બ્રિટનના કાયદા હેઠળ સ્માર્ટ હોમ ડિવાઈસીસ બનાવતી કંપનીઓ માટે પાસવર્ડ અને સુરક્ષા અપડેટ્સ જેવા ન્યૂનતમ સાયબર સુરક્ષા ધોરણોનું પાલન કરવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.
મે 2025 માં બ્રિટનના જાણીતા સ્ટોર્સ 'એમ એન્ડ એસ' (M&S) અને 'કો-ઓપ' (Co-op) પર થયેલા સાયબર હુમલાના કારણે સપ્લાય ચેઈનમાં મુશ્કેલીઓ સર્જાઈ હતી અને સ્ટોર્સમાં માલ ઉપલબ્ધ નહોતો થયો.
કાર, પાવર પ્લાન્ટ અને વોટર સપ્લાય પણ દાયરામાં
વર્ષ 2015 માં રિસર્ચર્સે એક જીપના ઈન્ટરનેટ-કનેક્ટેડ એન્ટરટેઈનમેન્ટ સિસ્ટમ દ્વારા તેને દૂરથી જ હેક કરી લીધી હતી. બાદમાં ઓટો ઈન્ડસ્ટ્રીએ આ ખામી સુધારી હતી.
પાવર હાઉસ અને વોટર પ્લેન્ટ્સની દેખરેખ પણ મોટા પાયે મોબાઈલ કનેક્શન અને ઈન્ટરનેટ આધારિત સિસ્ટમથી થાય છે.
સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાત કેન મુનરોના જણાવ્યા મુજબ, બ્રિટનની યુટિલિટી કંપનીઓ સામાન્ય રીતે સુરક્ષા બાબતે સારી સ્થિતિમાં છે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ધોરણો અલગ-अलग છે. તેમને સૌથી મોટી ચિંતા નાની અને ઓછા ભંડોળવાળી કંપનીઓની છે, જે હજુ પણ જૂની સિસ્ટમ્સ પર નિર્ભર હોઈ શકે છે.
ઓલિવિયર ડેલૉય (Zscaler) ના મતે, યોગ્ય સુરક્ષા વિના ઈન્ટરનેટથી જોડાયેલી કોઈપણ ફેક્ટરી કે ઉપકરણ આવા જોખમોનો ભોગ બની શકે છે.
સામાન્ય યૂઝર્સ શું સાવચેતી રાખી શકે?
તમારા સ્માર્ટ ઉપકરણોનું સોફ્ટવેર હંમેશા અપડેટ રાખો.
ડિફોલ્ટ પાસવર્ડ બદલી નાખો અને હંમેશા મજબૂત પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરો.
જ્યાં પણ શક્ય હોય, ત્યાં ટૂ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) અચૂક ચાલુ રાખો.
