એક સવાલ મનમાં પેદા થાય છે કે ઇલ્મે નાફે (લાભ આપનારા જ્ઞાન) ની અલામત (નિશાની) શું હોય છે? જી હા, નફો (લાભ) આપનારું જ્ઞાન પણ હોય છે. નબી અલૈહિસ્સલામે આપણને દુઆ શીખવાડી છે: "હે અલ્લાહ! હું એવા જ્ઞાનથી તારી પનાહ માંગું છું જે લાભ ન આપતું હોય." તેથી ઇલ્મે નાફેની બે અલામતો (નિશાનીઓ) છે.
પહેલી નિશાની: બંદાને તે જ્ઞાન પર અમલ કરવાની તૌફીક (શક્તિ/તક) મળી જાય છે. હઝરત મૌલાના મુફ્તી મોહમ્મદ શફી સાહેબ (રહ.) એ એક વખત તુલબા (વિદ્યાર્થીઓ) ને પૂછ્યું, "બતાવો ઇલ્મનો મફહૂમ (અર્થ) શું છે?" તેઓ જણાવતા રહ્યા—જાણવું, ઓળખવું વગેરે. હઝરત ખામોશ રહ્યા. આખરે એક તાલિબે ઇલ્મે (વિદ્યાર્થીએ) કહ્યું, "ஹઝરત, આપ જ બતાવો."
આપે ફરમાવ્યું: "ઇલ્મ એ એવો નૂર (પ્રકાશ) છે જે હાસિલ થયા પછી તેના પર અમલ કર્યા વગર ચેન નથી પડતું. જો દિલની આ حالત હોય તો તે ઇલ્મે નાફે છે. અમલ વગર બંદાને ચેન નથી પડતું; જો ગુનાહ થઈ જાય તો અલ્લાહ પાસે રોઈ-રોઈને માફી માંગ્યા વગર તેને સુકૂન નથી મળતું, અંદર એક આગ લાગેલી હોય છે."
બીજી નિશાની: ઇન્સાનના દિલની અંદર વહશત (અલ્લાહનો ડર/આદર) વધી જાય છે:
"બેશક અલ્લાહના બંદાઓમાંથી ઇલ્મવાળા (જ્ઞાનીઓ) જ અલ્લાહથી ડરે છે." (સૂરહ ફાતિર)
જોયું, કુરાને અઝીમુશ્શાને નિશાની બતાવી દીધી છે. બેશક અલ્લાહના બંદાઓમાંથી જ્ઞાન ધરાવનારા જ અલ્લાહથી ડરે છે. ઇન્સાનના દિલમાં ખુશૂ (નમ્રતા), ડર અને ખૌફ વધી જાય છે.
ઇમામ ગઝાલી (રહ.) ફરમાવે છે: "મોટો આલિમ (વિદ્વાન) એ છે જેના પર ગુનાહોના નુકસાન (મુઝિર્રાતો) વધુ પ્રગટ થઈ જાય. ગુનાહોના નુકસાન જેટલા વાઝેહ (સ્પષ્ટ) હશે, તે તેટલો જ તેનાથી પાછળ હટશે."
___📝📝📝___
પુસ્તક: તુલબા કે લિયે અસર અંગેઝ નસાઇહ (વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રભાવશાળી શિખામણો)
પાના નંબર: ૩批 - ૩૫૨
લેખક: હઝરત મૌલાના હુઝૈફા બિન ગુલામ મોહમ્મદ વસ્તાનવી
