🖋 મૌલાના ખાલિદ સૈફુલ્લાહ રહમાની -
શમ્અ-એ-ફરોઝાં 🕯
અલ્લાહ તઆલાએ દરેક વસ્તુ માટે એક રસ્તો બનાવ્યો છે, તે જ રસ્તાથી તે વસ્તુ મેળવવામાં માણસની ભલાઈ છે અને તે રસ્તાને છોડી દેવામાં તથા પોતાની તરફથી નવા રસ્તા બનાવવામાં માણસની બરબાદી છે. અલ્લાહ તઆલાએ ખોરાકને પેટ સુધી પહોંચાડવા માટે મોંનો રસ્તો રાખ્યો છે અને તે મુજબ જ શારીરિક તંત્ર બનાવવામાં આવ્યું છે. જ્યારે માણસ કોઈ કોળિયો પોતાના મોંમાં મૂકે છે ત્યારે આપોઆપ મોંમાં લાળ ઉત્પન્ન થાય છે, અને આ લાળ ખોરાક સાથે મળીને તેને જઠર સુધી પહોંચાડવા લાયક બનાવે છે, પછી જઠર તેને પીસે છે, જે ઘટકો માણસ માટે ઉપયોગી છે તેને શોષી લે છે અને જે નકામા છે તેને એક નિર્ધારિત રસ્તા દ્વારા બહાર ફેંકી દે છે. જો માણસ માત્ર ખાવાની અને પચવાની આ પ્રક્રિયા પર જ વિચાર કરે તો તે ઈશ્વરના અસ્તિત્વ પર ઈમાન લાવવા માટે પૂરતું છે. શ્વાસની નળી દ્વારા ઓક્સિજન શરીરની અંદર જાય છે અને ફેફસાં સુધી પહોંચે છે, જેનાથી માણસનું આખું તંત્ર ચાલે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ અન્નનળીના બદલે ખોરાક નાકમાં નાખી દે, અથવા કોઈ કોળિયો શ્વાસનળીમાં નાખી દે તો જીવન જોખમમાં મુકાઈ જશે; જે શ્વાસ દ્વારા જીવન ટકેલું છે અને જે ખોરાકથી માણસનું અસ્તિત્વ છે, તે જ તેના માટે વિનાશનું કારણ બની જશે.
તે જ રીતે એક રસ્તો એવો છે, જે માણસને આ દુનિયામાંથી આખિરત (પરલોક) ની સફળતા તરફ લઈ જાય છે, અલ્લાહ તઆલાએ પોતાના પયગંબરો દ્વારા આ રસ્તાનું માર્ગદર્શન આપ્યું છે અને તેને સ્પષ્ટ રીતે માનવતા સમક્ષ રજૂ કર્યો છે, આ જ રસ્તાને ઇસ્લામ કહેવામાં આવ્યો છે: "ઇન્નદ-દીન ઇન્દલ્લાહિલ ઇસ્લામ" (આલે ઇમરાન: ૧૯). ઇસ્લામનો અર્થ માથું નમાવી દેવું થાય છે, એટલે કે એવી જીવનપદ્ધતિ જેમાં માણસ એક અલ્લાહ સામે આત્મસમર્પણ કરે છે, તેની મરજી સામે પોતાની ઈચ્છાઓને ભૂલી જાય છે, આ જ પદ્ધતિ અલ્લાહના ત્યાં સ્વીકાર્ય છે, તેનાથી હટીને બીજી કોઈ પદ્ધતિ અલ્લાહના દરબારમાં સ્વીકાર્ય નથી; તેથી અલ્લાહ તઆલાનું ફરમાન છે: "વમંય યબ્તગિ ગૈરલ ઇસ્લામિ દીનન ફલંય યુકબલા મિન્હુ વહુવા ફિલ આખિરતિ મિનલ ખાસિરૂન" (આલે ઇમરાન: ૮૫). આ દીન (ધર્મ) જે અલ્લાહ તઆલાએ મોકલ્યો છે, માણસની સફળતા અને મુક્તિ આમાં જ છે, આ સિવાય માણસ ગમે તે રસ્તો અપનાવે, તે તેના માટે નુકસાન અને નિષ્ફળતાનો રસ્તો છે.
જો કે ઇસ્લામનું અંતિમ સ્વરૂપ જે કયામત સુધી કાયમ રહેશે, તે જ છે જેને હઝરત ઈસા અલૈહિસ્સલામ પછી મુહમ્મદ રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ લઈને આવ્યા; પરંતુ ઇસ્લામ આ માનવ બ્રહ્માંડમાં પહેલા દિવસથી જ પયગંબરો દ્વારા આવતો રહ્યો છે. હઝરત આદમ પહેલા માણસ પણ હતા અને પયગંબર પણ, પછી તમામ નબીઓ અને રસૂલોએ આ જ દીનની દાવત આપી: "વ વસ્સા બિહા ઇબ્રાહીમુ બનીહિ વ યઅકૂબુ યા બનિય્યા ઇન્નલ્લાહસ્તફા લકુમુદ્દીન ફલા તમૂતુન્ના ઇલ્લા વ અન્તુમ મુસ્લિમૂન" (અલ-બકરહ: ૧૩૨) "અમ કુન્તુમ શુહદા-અ ઇઝ હઝરા યઅકૂલ મૌતુ ઇઝ કાલા લિબનીહિ મા તઅબુદૂના મિમ બઅદી કાલૂ નઅબુદુ ઇલાહકા વ ઇલાહા આબાઇકા ઇબ્રાહીમા વ ઇસ્માઇલા વ ઇસ્હાકા ઇલાહંવ વાહિદંવ વ નહનુ લહૂ મુસ્લિમૂન" (અલ-બકરહ: ૧૩૩) "ઇબ્રાહીમ પણ પોતાના દીકરાઓને આની જ વસિયત કરી ગયા છે અને يઅકૂબ પણ (કે) મારા દીકરાઓ! બેશક અલ્લાહે તમારા માટે દીનને પસંદ કરી લીધો છે; તેથી ઇસ્લામની હાલતમાં જ તમને મોત આવવું જોઈએ." "શું તમે તે સમયે હાજર હતા, જ્યારે યઅકૂબનો અંતિમ સમય આવ્યો, તે સમયે યઅકૂબે પોતાના દીકરાઓને કહ્યું: તમે મારા પછી કોની ઇબાદત કરશો? તેઓએ જવાબ આપ્યો: અમે આપના ખુદા, આપના બાપ-દાદા ઇબ્રાહીમ, ઇસ્માઇલ અને ઇસ્હાકના ખુદા એટલે કે એક જ ખુદાની ઇબાદત કરીશું અને અમે તેના જ આજ્ઞાકારી રહીશું." આ દીને-હકની અંતિમ અને મુકમ્મલ (પૂર્ણ) શક્લ તે છે, જે મુહમ્મદ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ દ્વારા માનવતા સુધી પહોંચી. પાછલા પુસ્તકોમાં જે તહરીફ (ફેરફાર) અને મિલાવટ કરી દેવામાં આવી હતી, કુરાન મજીદ દ્વારા તેને દૂર કરવામાં આવી. પાછલી શરીઅતોના કેટલાક આદેશો મન્સૂખ (રદ) કરી દેવામાં આવ્યા હતા; તેથી એક એવા પુસ્તકની જરૂર હતી, જેમાં મન્સૂખ અને તહરીફ થયેલા આદેશો ન હોય, આ જરૂરિયાત કુરાન મજીદ દ્વારા પૂરી કરવામાં આવી.
આમ તો આપથી પહેલા પણ દરેક યુગમાં અલ્લાહના નબી આવતા રહ્યા અને કેટલીક વાર એવું પણ બન્યું છે કે એક જ સમયે અલગ-અલગ વિસ્તારો માટે અલગ-અલગ પયગંબરો મોકલવામાં આવ્યા, જેઓ પોતાના સંબોધિત લોકોની ભાષાથી વાકેફ હતા, અને તે જ ભાષામાં તેમના પર આકાશી પુસ્તક અવતરિત કરવામાં આવ્યું; પરંતુ સૈયદિના હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને આ ગૌરવ (વિશેષતા) પ્રાપ્ત છે કે તેમના પછી જે કોઈ પણ પયગંબર પેદા થયા, તે તેમના જ વંશમાંથી પેદા થયા. તેમના બે પુત્રો હતા: સૈયદિના હઝરત ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામ, જેમના માતા ઇજિપ્ત (મિસ્ર) ના વતની મહિલા હઝરત હાજરા અલૈહિસ્સલામ હતા, તેમના વંશમાંથી મુહમ્મદ અરબી સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ પેદા થયા; બીજા: સૈયદિના હઝરત ઇસ્હાક અલૈહિસ્સલામ, જેમના માતા હઝરત સારા અલૈહિસ્સલામ હતા, બની ઇસ્રાઇલના તમામ અંબિયા (પયગંબરો) હઝરત ઇસ્હાક અલૈહિસ્સલામના વંશમાંથી હતા. હિજાઝે મુકદ્દસ અને તેના હૃદય સમાન મક્કા મુકર્રમામાં કાબતુલ્લાહનું નિર્માણ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાના પુત્ર હઝરત ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામ સાથે મળીને કર્યું હતું, જ્યાં સમગ્ર વિશ્વના મુસ્લિમો હજની ફરજ અદા કરવા માટે જાય છે, અને હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે જ ફિલિસ્તિનના શહેર બૈતુલ મુકદ્દસમાં પણ ઇબાદતગાહ (પ્રાર્થનાસ્થળ) નું નિર્માણ કર્યું હતું, જે આજે "મસ્જિદે અક્સા" કહેવાય છે.
બની ઇસ્રાઇલના અંબિયાની એક મોટી સંખ્યા છે; પરંતુ જે પયગંબરો સાથે જોડાયેલી કૌમો (પ્રજાઓ) આજે પણ અસ્તિત્વમાં છે અને દુનિયામાં વસેલી છે, તે સૈયદિના હઝરત મૂસા અલૈહિસ્સલામ અને સૈયદિના હઝરત ઈસા અલૈહિસ્સલામ છે. હઝરત મૂસા અલૈહિસ્સલામને માનનારા યહૂદી કહેવાયા અને હઝરત ઈસા અલૈહિસ્સલામને માનનારા ખ્રિસ્તી (ઈસાઈ). આ રીતે સમગ્ર વિશ્વના ત્રણ મોટા ધાર્મિક જૂથો: મુસ્લિમો, યહૂદીઓ અને ખ્રિસ્તીઓ, હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ સાથે સંબંધ ધરાવે છે. હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામનું મૂળ શિક્ષણ તૌહીદ (એકેશ્વવર્વાદ) નું હતું; પરંતુ યહૂદીઓએ અને ખ્રિસ્તીઓએ તેમાં તહરીફ (ફેરફાર) અને મિલાવટ કરી દીધી; તેથી આજે હઝરત મૂસા અને હઝરત ઈસા અલૈહિમુસ્સલામનું શિક્ષણ વિકૃત અને બદલાયેલી હાલતમાં છે, અને જે કંઈ પણ બચ્યું છે, તેના પર પણ આ કૌમોનો કોઈ અમલ નથી, ન તો તેમના ખાસ લોકોનો કે ન તો સામાન્ય લોકોનો. સૈયદિના ઇબ્રાહીમ અને તમામ અંબિયાનું મૂળ શિક્ષણ અકીદા-એ-તૌહીદ પર આધારિત હતું. આજે પણ તૌરાત અને ખુદ ઇંજીલ (બાઇબલ) માં પણ તૌહીદ સંબંધિત સ્પષ્ટ વિષયો મોજૂદ છે, જેમાં અલ્લાહ તઆલાની ઝાત (અસ્તિત્વ) અને ગુણોનો પરિચય બહુ સુંદર રીતે આપવામાં આવ્યો છે. જેમ કોઈ સામાનમાં મિલાવટ કર્યા પછી પણ તે સામાનના કંઈક અંશો તેમાં બાકી રહી જાય છે—એવું નથી થતું કે ચોખામાં મિલાવટ કરવાથી તે માટી બની જાય, અને ઘઉંમાં મિલાવટ કરવાથી તે પથ્થર બની જાય—તે જ રીતે તૌરાત અને ઇંજીલમાં ઘણી બધી તહરીફાત હોવા છતાં દીને-હકની સચ્ચાઈના કણો મોજૂદ છે; અકીદા-એ-તૌહીદ પણ છે, રિસાલત (પયગંબરપદ), વહી (દૈવી संदेश) અને આકાશી પુસ્તકનો ખ્યાલ પણ છે, જન્નત અને દોઝખ (નરક) નો ઉલ્લેખ પણ છે, હલાલ અને હરામના આદેશો પણ છે; પરંતુ આ કૌમોએ આ દીનને પાછળ ધકેલી દીધો, તેનું પરિણામ એ આવ્યું કે તેમના વિવિધ ફિરકાઓમાં મુશ્રિકાના (બહુદેવવાદી) રીત-રિવાજો પણ આવી ગયા, નાસ્તિકો પણ યહૂદી અને ખ્રિસ્તી કહેવાવા લાગ્યા. તેઓએ અલ્લાહની શરીઅતના બદલે પોતાની ઈચ્છા અને વાસનાને પોતાની શરીઅત બનાવી લીધી. ટૂંકમાં, યહૂદીઓ અને ખ્રિસ્તીઓ દીને-ઇબ્રાહીમીના રસ્તા પરથી હટી ગયા છે અને અલ્લાહના આદેશોથી આઝાદ થઈ ગયા છે, ફક્ત મુસ્લિમ ઉમ્મત પોતાની ઘણી બધી ખામીઓ અને ભૂલો હોવા છતાં દીને-ઇબ્રાહીમી પર કાયમ છે.
હવે આ સમયે પશ્ચિમી (મગ્રિબી) દુનિયા તરફથી મુસ્લિમોને રાહે-હક (સત્યના માર્ગ) પરથી હટાવવા માટે "ઇબ્રાહીમિયા" ના નામે એક નવો ફિતના પેદા કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેને એવા ખ્યાલ સાથે રજૂ કરવામાં આવી રહ્યો છે કે ઇસ્લામ, યહૂદી અને ખ્રિસ્તીઓ વચ્ચે નિકટતા પેદા કરવામાં આવે અને તેના માટે એવા કેન્દ્રો સ્થાપવામાં આવે, જેમાં મસ્જિદ, ચર્ચ અને યહૂદી પ્રાર્થનાસ્થળ એક જ સંકુલમાં હોય. પશ્ચિમી શક્તિઓ ઇસ્લામને યહૂદી અને ખ્રિસ્તી ધર્મમાં ભેળવી દેવા માટે આ શબ્દનો ઉપયોગ કરી રહી છે. જ્યારે ૧૯૭૯ માં ઇજિપ્ત (મિસ્ર) અને ઇઝરાઇલ વચ્ચે "કેમ્પ ડેવિડ" કરાર થયો, જેનો પ્રેરક અમેરિકા હતું, ત્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ જિમી કાર્ટરે કહ્યું કે "આવો આપણે યુદ્ધને એક બાજુ મૂકી દઈએ અને આપણે ઇબ્રાહીમના તમામ તરસ્યા પુત્રો માટે શાંતિનો એક કરાર કરીએ; જેથી સંપૂર્ણ માણસો પડોશી; બલ્કે સંપૂર્ણ ભાઈ-બહેન બની જાય." પછી ૧૯૯૩ માં ઓસ્લો કરાર થયો, તે સમયે અન્ય એક અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ક્લિન્ટને કહ્યું: "આજે આ બહાદુરીની સફરમાં આપણે ઇબ્રાહીમના પુત્રો ઇસ્હાક અને ઇસ્માઇલ સાથે મળીને શાંતિને આપણા દિલ-ઓ-જાનથી રજૂ કરી રહ્યા છીએ." પછી ૧૯૯૪ માં જ્યારે ઇઝરાઇલ અને જોર્ડન (ઉર્દુન) વચ્ચે કરાર થયો ત્યારે તે પ્રસંગે જોર્ડનના શાહ હુસૈને કહ્યું: "આજના દિવસને આપણે અને આપણી પેઢીઓ ઇબ્રાહીમના પુત્રો તરીકે યાદ રાખીશું." ઇસ્લામમાં "ઇબ્રાહીમિયા" ના નામે કે અન્ય કોઈ નામે વિવિધ ધર્મોના મિશ્રણ કે ખીચડીનો કોઈ ખ્યાલ નથી; પરંતુ અફસોસ કે આરબ નેતાઓએ (કાઇદીન) પોતાની અયોગ્યતા અને અણસમજને કારણે આ ખ્યાલને સ્વીકારવામાં મૂર્ખતાપૂર્ણ પહેલ કરી છે. ઇજિપ્તના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અનવર અસ્સાદાતે આ જ ભાવના હેઠળ સીના (સિનાઇ) ના વિસ્તારમાં "મજ્મઅ-ઉલ-અદ્યાન" (ધર્મોનું કેન્દ્ર) બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. આ શબ્દ તે સમયે વધુ પ્રખ્યાત થયો અને વૈશ્વિક સ્તરે તેનો અવાજ બુલંદ થવા લાગ્યો, જ્યારે ૨૦૨૦ માં અમેરિકાની છત્રછાયા હેઠળ આરબ અમીરાત અને બહેરીન તરફથી ઇઝરાઇલ સાથે મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો સ્થાપિત કરવાની વાત સામે આવી અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦ માં વ્હાઇટ હાઉસમાં તે કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા, જેને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે "અબ્રાહમ એકોર્ડ" નું નામ આપ્યું, અને આનું જ એક પ્રતીક એ કે આરબ અમીરાતની રાજધાની અબુ ધાબીમાં "ઇબ્રાહીમિયા હાઉસ" નું ઉદ્ઘાટન થયું, જેમાં મસ્જિદ, ચર્ચ અને યહૂદી પ્રાર્થનાસ્થળો એકસાથે બનાવવામાં આવ્યા. પશ્ચિમમાં એક ખાસ કાવતરા હેઠળ આ અવાસ્તવિક અને અસ્વીકાર્ય ખ્યાલ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે અને અફસોસ કે આરબ જગતે પોતાની લાચારી, અણસમજ અને પશ્ચિમની ખુશામદમાં આ શબ્દનો સ્વીકાર કરવાની શરૂઆત કરી દીધી છે.
આ વાસ્તવમાં વહદત-એ-અદ્યાન (ધર્મોની એકતા) નો એક વૈશ્વિક પ્રયાસ છે, આની શરૂઆત તો હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ સાથે જોડાયેલી ત્રણ કૌમોથી થઈ છે; પરંતુ આશંકા છે કે ધીમે-ધીમે આમાં અન્ય મોટા ધર્મો ખાસ કરીને હિન્દુ અને બૌદ્ધ ધર્મોને પણ સામેલ કરી લેવામાં આવે.
"મઝહબ" (ધર્મ) મૂળભૂત રીતે ત્રણ તત્વો ધરાવે છે: અકીદા (માન્યતા), શરીઅત (કાયદો) અને અખ્લાક (નૈતિકતા). નૈતિક શિક્ષણ તમામ ધર્મોમાં મળતું-આવતું હોય છે; દરેક ધર્મમાં અન્યો સાથે સારો વ્યવહાર, વડીલોનો આદર, નાનાઓ પ્રત્યે સ્નેહ, માતા-પિતાની સેવા, પડોશીઓ સાથે સારો વ્યવહાર, તેમજ સાફ-સફાઈનું શિક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે; અલબત્ત આ બાબતમાં ઇસ્લામની વિશેષતા એ છે કે તેણે નૈતિક શિક્ષણને એક આખી વ્યવસ્થા (તંત્ર) ના સ્વરૂપમાં રજૂ કર્યું છે; જેથી લોકો માટે તેના પર અમલ કરવો સરળ બની જાય. જેમ કે સગાં-સંબંધીઓ સાથે સારો વ્યવહાર એ ધર્મોનું એક સહિયારું શિક્ષણ છે; પરંતુ ઇસ્લામે નફકા (ભરણપોષણ) અને વારસાનો કાયદો તથા વિવિધ સંબંધીઓના અધિકારો નક્કી કરીને તેની ચોક્કસ રૂપરેખા નક્કી કરી દીધી છે. સાફ-સફાઈને દરેક ધર્મમાં પસંદ કરવામાં આવી છે; પરંતુ ઇસ્લામે તેના માટે ઇસ્તિન્જા (શૌચશુદ્ધિ), વઝૂ, ગુસ્લ (સ્નાન), નમાઝ પઢવા માટેના કપડાં અને જગ્યાની સફાઈના વિગતવાર આદેશો આપ્યા છે. નૈતિક પાસાઓને જ્યારે કાયદાના દાયરામાં લાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેના પર અમલ કરવો સરળ બને છે અને દરેક વ્યક્તિ તેનું પાલન કરવા મજબૂર થાય છે.
અકીદા (માન્યતા) ના બાબતમાં ઇસ્લામ સંપૂર્ણપણે અકીદા-એ-તૌહીદનો આગ્રહી છે, અને મુસ્લિમ બનવા માટે માત્ર તૌહીદનો સ્વીકાર પૂરતો નથી; પરંતુ શિર્ક (બહુદેવવાદ) થી અલિપ્તતા જાહેર કરવી પણ જરૂરી છે; તેથી હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે ફરમાવ્યું: "ઇન્ની બરીઉમ મિમ્મા તુશરિકૂન" (અનઆમ: ૭૮). હવે વિચાર કરો કે જે ધર્મ એક ઈશ્વરને માને છે અને જે ધર્મમાં ત્રણ-ત્રણ ઈશ્વર માનવામાં આવ્યા હોય, અથવા ઈશ્વરના અધિકારો બંદાઓના હાથમાં આપી દેવામાં આવ્યા હોય, અથવા જેમાં ઈશ્વરની સૃષ્ટિને, અહીં સુધી કે મનુષ્ય કરતાં નીચલા દરજ્જાના જીવોને પણ ઈશ્વર જાહેર કરવામાં આવ્યા હોય, તે કેવી રીતે એક થઈ શકે?
જ્યાં સુધી શરીઅતની વાત છે તો ઇસ્લામમાં હલાલ અને હરામ, મનપસંદ અને નાપસંદ કાર્યોની એક આખી યાદી છે; જે બાબતો જાયઝ (યોગ્ય) છે તેમાં કોઈ ફર્ઝ છે અને કોઈ વાજિબ, જે બાબતો નાજાયઝ છે તેમાં કોઈ હરામ છે તો કોઈ મકરૂહ. જ્યારે વર્તમાન યહૂદી અને ખ્રિસ્તી ધર્મે પોતાની જાતને શરીઅતના આદેશોથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત કરી દીધી છે. "વ્યાજ" (સૂદ) ને યહૂદી અને ખ્રિસ્તી ધર્મમાં પણ હરામ જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું; પરંતુ આજે આખી પશ્ચિમી દુનિયા વ્યાજ અને જુગારમાં માત્ર ડૂબેલી જ નથી પણ તેની સમર્થક છે. વ્યભિચાર (ઝિના) ના હરામ હોવા પર તૌરાત અને કુરાન મજીદ બંને સહમત છે; પરંતુ આજે ખ્રિસ્તી જગતમાં વ્યભિચારના પ્રતિબંધનો કોઈ ખ્યાલ જ નથી, બલ્કે આવા વિચારોને પછાતપણું (દકિયાનૂસિયત) માનવામાં આવે છે, તો આવા ધર્મોને એક કેવી રીતે બનાવી શકાય? આ એક અવાસ્તવિક બાબત છે. આ એવું જ છે જેમ એક જ રંગ લાલ પણ કહેવાય અને સફેદ પણ, આ કેવી રીતે શક્ય છે? તેથી ધર્મોની એકતા અથવા પશ્ચિમનો કથિત ધર્મ "ઇબ્રાહીમિયા" દીને-હકને તેની સચ્ચાઈથી વંચિત કરવાનું એક ઊંડું અને ચાલાક કાવતરૂં તો હોઈ શકે છે, પરંતુ કોઈ પણ બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ માટે સ્વીકાર્ય હોઈ શકતું નથી.
દીને-હકને તેની સચ્ચાઈથી વંચિત કરવા માટે આવા પ્રયાસો હંમેશા થતા રહ્યા છે. જ્યારે અહલે મક્કાએ (મક્કાવાળાઓએ) ઇસ્લામના નાના છોડને ઉખેડી નાખવાના હજારો પ્રયાસો કર્યા અને નિષ્ફળ તથા નિરાશ રહ્યા, ત્યારે તેઓએ હુઝૂર સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ સમક્ષ એક મિશ્રિત ધર્મ અપનાવવાની દરખાસ્ત મૂકી કે અમે પણ તમારા ઈશ્વરની ઇબાદત કરી લઈએ અને તમે પણ અમારા મૂર્તિઓની પૂજામાં સામેલ થઈ જાઓ; પરંતુ કુરાન મજીદે રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ દ્વારા સ્પષ્ટ જાહેરાત કરાવી દીધી કે હું તમારા અસત્ય ઉપાસ્યોની ઇબાદત ન કરી શકું: "લા અઅબુદુ મા તાબુદૂન" (અલ-કાફિરૂન: ૨). તે જ રીતે મુસૈલમા કઝ્ઝાબે નબુવ્વતનો (પયગંબરપદનો) જૂઠો દાવો કર્યો, તેણે પોતાના અનુયાયીઓની એક મોટી જમાત તૈયાર કરી લીધી અને રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમને સંદેશો મોકલ્યો કે આપણે નબુવ્વત આપસમાં વહેંચી લઈએ—અડધા લોકો તમને નબી માને અને અડધા મને. જ્યારે આપે સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ આને ફગાવી દીધું ત્યારે યમામાના યુદ્ધની ઘટના બની, જેમાં બાર હજાર સહાબા (રઝિ.) શહીદ થયા, જેમાં સાતસો હાફિઝે કુરાન હતા. આ ઘટના પછી જ હઝરત અબુ બક્ર રઝિયલ્લાહુ તઆલા અન્હુના મનમાં કુરાન મજીદને એકત્રિત (સંકલિત) કરવાનો વિચાર આવ્યો, જ્યારે કે નબી સ.અ.વ. ના યુગના તમામ યુદ્ધોમાં શહીદ થયેલા મુસ્લિમોની કુલ સંખ્યા ૨૫૫ થી વધુ નથી.
આ પ્રકારના પ્રયાસો ઘણી વાર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં મુઘલ શાસનમાં અકબરના "દીન-એ-ઈલાહી" એ પણ ખૂબ પ્રખ્યાતિ મેળવી હતી. અકબર ઈચ્છતો હતો કે ઇસ્લામ અને હિન્દુ ધર્મને ભેળવીને એક મિશ્રિત ધર્મ બનાવવામાં આવે, આ માટે તેણે કેટલાક ગુમરાહ કથિત મુસ્લિમ મૌલવીઓ અને હિન્દુ ધર્મના જાણકારોની મદદ લીધી, અને આ નવા ધર્મને "દીન-એ-ઈલાહી" નામ આપ્યું. શેખ અહમદ સરહિંદી (રહ.) એ આની સામે સખત પ્રતિકાર કર્યો, જેલની યાતનાઓ પણ સહન કરી, પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂક્યો અને આ કાવતરાને નિષ્ફળ બનાવ્યું; આ જ તેમનું સૌથી મોટું સુધારાત્મક કાર્ય હતું, જેના કારણે તેઓ "મુજદ્દિદ અલ્ફ-એ-સાની" કહેવાયા.
પછીથી પણ ખાસ કરીને ૧૯૪૭ પહેલાં અને તે પછી કેટલાક નેતાઓ દ્વારા આ પ્રકારની વાતો કહેવામાં આવી અને એવી ઈચ્છા વ્યક્ત કરવામાં આવી કે મુસ્લિમો હિન્દુ ધર્મના કેટલાક વિચારોને સ્વીકારી લે, અને દેશબાંધવો (બિરાદરાને વતન) ઇસ્લામની કેટલીક હકીકતોને સ્વીકારી લે. સ્વાભાવિક છે કે આ બાબત મુસ્લિમો માટે સ્વીકાર્ય ન હતી, બંને ધર્મો વચ્ચે એટલો વિરોધાભાસ છે કે હિન્દુ ધાર્મિક નેતાઓ માટે પણ આ સ્વીકારવું અશક્ય હતું; પરિણામે જો કે ઇક્કા-દુક્કા લોકોએ આ વિચારને સમર્થન આપ્યું, અહીં સુધી કે ૧૯૪૭ પહેલાં જે છેલ્લી વસ્તી ગણતરી થઈ, તેમાં કેટલાક લોકોએ ધર્મના ખાનામાં પોતાના માટે "મુહમ્મદી હિન્દુ" શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો; પરંતુ આ ખ્યાલને પ્રોત્સાહન મળી શક્યું નહીં.
જો આ પ્રયાસનો ઉદ્દેશ્ય વિવિધ ધર્મના લોકો વચ્ચે એકતા અને સહિષ્ણુતા (રવાદારી) નું વાતાવરણ ઊભું કરવાનો હોય તો તેનો રસ્તો તે છે, જે કુરાન મજીદે બતાવ્યો છે કે દરેક કૌમ પોતાના ધાર્મિક વિચારો અને ધાર્મિક આદેશો પર કાયમ રહે, અને જેમ તેઓ પોતે પોતાના ધર્મ પર અમલ કરે છે, તેમ અન્ય ધર્મના લોકો માટે પણ આ અધિકાર સ્વીકારે કે તેઓ પણ પોતાના ધર્મ અનુસાર અકીદો (માન્યતા) રાખે અને પોતાના ધર્મ દ્વારા નક્કી કરાયેલા જીવનના કાયદા પર અમલ કરે; કુરાન કરીમના શબ્દોમાં: "લકુમ દીનુકુમ વલિય દીન" (અલ-કાફિરૂન: ૬).
પરસ્પર ભાઈચારો (અખૂવત) અને શાંતિ તથા સલામતીનો ઉકેલ આ જ છે કે દરેક માણસ પોતાના ધર્મ પર અમલ કરે અને બીજા સાથે સારો વ્યવહાર કરે, દરેકના જાન-માલ, ઇજ્જત-આબરૂ અને ધાર્મિક લાગણીઓનો આદર કરવામાં આવે. કુરાન મજીદમાં વારંવાર આ અધિકારોને સ્પષ્ટ રીતે વર્ણવવામાં આવ્યા છે અને સહિષ્ણુતા, ધીરજ (તહમ્મુલ) અને સદ્વ્યવહારની દાવત દેવામાં આવી છે. મુસ્લિમોએ આવા ફિતનાઓ વિશે જાગૃત રહેવું જોઈએ અને આવા જાળમાં ફસાતા પોતાને બચાવવા જોઈએ; અલ્લાહ તઆલા આ ફિતનાથી આલમે ઇસ્લામ (ઇસ્લામિક જગત) નું પણ રક્ષણ કરે અને સમગ્ર વિશ્વના મુસ્લિમોનું પણ.
____📝📝📝____
મનકૂલ. પસંદગી: ઇસ્લામિક ટ્યુબ પ્રો એપ.
اناس میمن پلانپوری
