ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ 'નેવિગેશન વિથ ઈન્ડિયન કોન્સ્ટેલેશન' (NavIC) પોતાની પૂર્ણ ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત કરવાની વધુ નજીક પહોંચી ગઈ છે. ISRO એ પોતાના સેટેલાઈટ NVS-03 ને તેની નિર્ધારિત જીઓસિન્ક્રોનસ ઓર્બિટમાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કરી દીધું છે. ભ્રમણકક્ષા ઉપર ઉઠાવવાની ત્રીજી અને આખરી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે, જે ભારતના સ્વતંત્ર સેટેલાઈટ નેવિગેશન નેટવર્ક માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે.
લોન્ચિંગ અને ભ્રમણકક્ષા સુધીની સફર
NVS-03 ને 30 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર પરથી GSLV-F18 રોકેટ દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું.
લોન્ચિંગ પછી તે પહેલા ટ્રાન્સફર ઓર્બિટમાં ગયું અને ત્યારબાદ નક્કી કરેલી સ્થિતિ સુધી પહોંચવા માટે ત્રણ તબક્કાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થયું.
શું છે NavIC અને શું કરશે NVS-03?
NavIC એ અમેરિકાના GPS જેવા વૈશ્વિક નેટવર્કનો ભારતીય વિકલ્પ છે. તે સમગ્ર ભારત અને તેની સરહદોથી આશરે 1,500 કિમી સુધી પોઝિશનિંગ, નેવિગેશન અને ચોક્કસ ટાઈમિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે.
તે સ્માર્ટફોન નેવિગેશન, વહાન ટ્રેકિંગ, રેલવે ઓપરેશન, દરિયાઈ પરિવહન અને ઈમરજન્સી સેવાઓ જેવી સુવિધાઓને સપોર્ટ કરે છે.
NVS-03 માં સ્વદેશી રીતે વિકસાવવામાં આવેલી એટોમિક ક્લોક (પરમાણુ ઘડિયાળ) લગાવવામાં આવી છે અને તે L1 ફ્રીક્વન્સી બેન્ડને સપોર્ટ કરે છે, જેનાથી સામાન્ય સ્માર્ટફોન અને નેવિગેશન રીસીવર સાથે વધુ સારું તાલમેલ સાધી શકાશે.
જૂના સેટેલાઈટ્સની એટોમિક ક્લોકમાં આવેલી ટેકનિકલ સમસ્યાઓએ NavIC ના પરફોર્મન્સને અસર પહોંચાડી હતી. આ પહેલાં મોકલવામાં આવેલું NVS-02 પણ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમની ખામીના કારણે પોતાની નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચી શક્યું નહોતું.
આશા છે કે NVS-03 નેટવર્કને મજબૂત કરશે અને સ્વતંત્ર પોઝિશનિંગ સેવાઓ માટે જરૂરી લઘુત્તમ ઉપગ્રહોની સંખ્યા પૂરી કરવામાં મદદ કરશે.
ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ?
સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત NavIC વિદેશી સેટેલાઈટ નેટવર્ક પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડીને જરૂરી નેવિગેશન અને ટાઈમિંગ સેવાઓમાં વધુ આત્મનિર્ભર બનાવે છે. આ સંરક્ષણ (ડિફેન્સ), આપત્તિ વ્યવસ્થાપન, પરિવહન, દરિયાઈ સુરક્ષા અને ક્રિટીકલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ખાસ કરીને અત્યંત મહત્વનું છે.
આગળ શું?
આશરે 12 વર્ષના આયુષ્ય માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવેલું NVS-03 સેવાઓ સંપૂર્ણપણે શરૂ કરતા પહેલા કેટલીક વધુ ટેકનિકલ તપાસ અને કમિશનિંગ પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થશે.
નોંધ: સેવાઓ હજુ સંપૂર્ણપણે ચાલુ થઈ નથી. કમિશનિંગ પૂર્ણ થયા બાદ જ તે નેટવર્કમાં પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે જોડાશે.
